Στα Γιάννινα την εποχή εκείνη υπήρχαν οι κινηματογράφοι: Παλλάδιον, Ορφεύς, Γρανάδα, Τιτάνια, Δωδώνη και οι θερινοί Έπσερος, Ορφεύς, Παλλάδιον, Τιτάνια. Όλα τα χειμερινά σινεμά κρέμαγαν κάθε χρόνο την ταμπέλα «Ραντεβού τον Σεπτέμβρη». «Είναι κάτι νύχτες με φεγγάρι, μες στα θερινά σινεμά...», τραγουδούσε ο Λουκιανός Κελαηδόνης, περιγράφοντας γλαφυρά τη μοναδική μαγεία του θερινού σινεμά. Πράγματι, οι θερινοί κινηματογράφοι είναι συνυφασμένοι με το ελληνικό καλοκαίρι, όπως κι εδώ στα Γιάννινα, την ώρα που έπεφτε το σκοτάδι και φυσούσε το δροσερό βραδινό αεράκι.

Τα πάνινα καθίσματα σκηνοθέτη, το χαλίκι στο δάπεδο, το αγιόκλημα, τα γιασεμιά, το νυχτολούλουδο, καμιά φορά και το αντικουνουπικό σπρέι, ήταν έτοιμα να υποδεχθούν το φιλοθέαμον κοινό της πόλης, αλλά και να υποκρύπτουν τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα και τα πρώτα φευγαλέα φιλιά.

Πορτοκαλάδα, λεμονάδα, μπιράλ, γκαζόζα, παγωτό ξυλάκι, πασατέμπο, καλαμπόκι, ποπ κορν και ανοιχτή καρδιά. Η μοναδική καλοκαιρινή εμπειρία, και όχι μόνο για την πόλη μας, γιατί ήταν και ο Μώλος, όπου συνέρρεαν οι περισσότεροι για δροσιά, και τα παιδιά για την παράσταση του Καραγκιόζη στου Μακρή, που μπορούσε κανείς να απολαύσει με όλες τις αισθήσεις και το σινεμά και το παραλίμνιο. Η ομορφιά της ζωής στα πιο απλά πράγματα...

Από όλα τα θερινά σινεμά, προσωπικά μου άρεσε να πηγαίνω στον «Έσπερο», εκεί που είναι σήμερα το Δικαστικό Μέγαρο, γιατί ήταν σε δύο επίπεδα. Μόλις έμπαινες, είχε τα σιδερένια τραπεζάκια και απολάμβανες το δροσιστικό σου ποτό, και από εκεί βλέπαμε τα βουνά απέναντι και τη λίμνη. Να μη ξεχάσουμε και τους τζαμπατζήδες, που ανεβασμένοι στα διπλανά δέντρα, όταν κοβόταν το ρεύμα, φώναζαν: «Δώστε τα λεφτά μας πίσω».

Η εμπειρία αυτή, κάτω από τον έναστρο ουρανό, να βλέπει κανείς μια ταινία, είχε τότε αποκτήσει φανατικούς οπαδούς. Και τι δεν μας θυμίζουν οι θερινοί κινηματογράφοι, και όχι μόνο οι θερινοί, γιατί εκείνα τα χρόνια υπήρχαν και άνθρωποι που πρώτη φορά παρακολουθούσαν ταινίες και συνταυτίζονταν με τον «καλό», νομίζοντας ότι αυτά που έβλεπαν ήταν αληθινά. Αφού ακούγαμε να παρασύρονται από τα τεκταινόμενα στο «πανί» και να παίρνουν το μέρος του «αδικημένου» και, όταν ο «κακός» κρυβόταν, μερικές γυναίκες φώναζαν πού ήταν κρυμμένος.

Ήταν η εποχή που η Ελλάδα άρχισε να ορθοποδεί μετά τους πολέμους και ήταν διψασμένοι οι άνθρωποι πρώτα για το φαγητό. Θυμάμαι, μοσχοβολούσαν γιουβέτσι τα κυριακάτικα πρωινά οι γειτονιές. Πριν από τη Θεία Λειτουργία, πηγαίναμε τα ταψιά στον φούρνο, έπειτα από δεκαετίες στέρησης. Επιτέλους. Ταψί κρέας στον φούρνο, μόνο τις Κυριακές όμως. Τα μεσημέρια της Κυριακής όλα τα ραδιόφωνα —όσοι είχαν— ήταν συντονισμένα στα λαϊκά τραγούδια και ακολουθούσε κατόπιν... η ψυχαγωγία.

Συγχρόνως, την εποχή εκείνη άνοιγε και η αυλαία των ελληνικών ταινιών, καθώς οι δεκαετίες του '50 και του '60 αποτέλεσαν σταθμό για την ελληνική κινηματογραφική κωμωδία. Όλη η Ελλάδα έβλεπε σινεμά. Τότε παίχτηκαν μια σειρά από τις πιο επιτυχημένες ελληνικές ταινίες. Να θυμίσω μερικές: «Ένα βότσαλο στη λίμνη», «Σάντα Τσικίτα», «Δεσποινίς ετών 39», «Στέλλα», «Η κάλπικη λίρα», «Μια ζωή την έχουμε», «Λαός και Κολωνάκι», «Ο Ηλίας του 16ου».

Επίσης φαρσοκωμωδίες, μιούζικαλ, μελό, όπως η «Μανταλένα», τα «Κίτρινα γάντια», το «Ποτέ την Κυριακή», ο «Κατήφορος», η «Ηλέκτρα», τα «Κόκκινα φανάρια», ο «Ίλιγγος», το «Δόλωμα», οι «Θαλασσιές οι χάντρες», «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια», το παιδί του λαού ο Νίκος Ξανθόπουλος στο «Αγάπησα και πόνεσα». Η Αλίκη Βουγιουκλάκη θεωρείται πια η εθνική σταρ.

Το θερινό σινεμά είχε πλέον εξελιχθεί σε αγαπημένη συνήθεια των Γιαννιωτών, γιατί προσέφερε τη δυνατότητα να δουν πολλές και καλές ταινίες, δροσιζόμενοι στο βραδινό αεράκι. Τότε που υπήρχαν οι γειτονιές των ονείρων και κάθονταν στα πλατύσκαλα οι γειτόνισσες, αφηγούνταν το σενάριο της ταινίας που είδαν σε αυτές που δεν είχαν πάει. Γελούσαν με την ψυχή τους όταν ανέφεραν και κανένα ακατάλληλο, που είχαν δει την προηγούμενη, και είχαν τον τρόπο ορισμένες να εξάψουν τη φαντασία αυτών που δεν παρακολούθησαν την ταινία. Η ομορφιά της ζωής, το ξαναλέγω, από μικροπράγματα.

Οι θερινοί κινηματογράφοι δεν είναι απλώς χώροι προβολής ταινιών, είναι ένα κομμάτι της ελληνικής ψυχής και παράδοσης. Είναι οι ίδιες οι καρέκλες όπου καθόμασταν παιδιά και οι γονείς και οι παππούδες των νέων σήμερα, στα 50ς, για να δούμε τις ελληνικές κωμωδίες που ανέφερα, τα ίδια χαλίκια σε όσες δεν έχουν κατεδαφιστεί, που κράταγαν το πρώτο ραντεβού μιας άλλης εποχής, το ίδιο φεγγάρι που μας φώτιζε και οι μυρωδιές από τα γιασεμιά. Διατηρώντας τους, διατηρούμε ζωντανές και τις αναμνήσεις, τους ρομαντισμούς που τους συνοδεύουν, αναβιώνοντας ένα μικρό κομμάτι από το παλιό καλοκαιρινό όνειρο της Ελλάδας.

Κρίμα, γιατί εδώ και χρόνια δεν λειτουργούν, όχι μόνο οι θερινοί αλλά ούτε και οι χειμερινοί κινηματογράφοι στα Γιάννινα. Δυστυχώς, καμία χρυσή εποχή δεν κρατά για πάντα, εκτός κι αν οι αρχές των πόλεων ευαισθητοποιηθούν... που δεν το βλέπουμε.

Θέλω να θυμίσω ότι εκείνη την εποχή μια Γιαννιώτισσα, η Άννα Ιασωνίδου, έγινε ηθοποιός και κατάφερε να παίξει και πρωταγωνιστικό ρόλο. Πρώτη ηθοποιός τότε για την πόλη μας και, για να την τιμήσουν τα σχολεία μας, αποφάσισαν να επισκεφθούμε ομαδικά τον κινηματογράφο Δωδώνη, όπου παιζόταν ένα έργο της, για να θαυμάσουμε έτσι το καλλιτεχνικό ταλέντο της.