• Ζούμε σε μια περίοδο όπου ο θυμός έχει πάψει να είναι μια περιστασιακή ανθρώπινη αντίδραση και τείνει να μετατραπεί σε μόνιμο κοινωνικό χαρακτηριστικό. Τον συναντά κανείς παντού: στους δρόμους, στους χώρους εργασίας, στις ουρές των υπηρεσιών, μέσα στις οικογένειες, ακόμη και στις πιο απλές καθημερινές συναναστροφές. Η κοινωνία μοιάζει να βρίσκεται σε διαρκή ένταση, σαν ένα καζάνι που βράζει και απειλεί να εκραγεί με την παραμικρή αφορμή.

Ένα κορνάρισμα, μια καθυστέρηση λίγων λεπτών, ένα μήνυμα που έμεινε αναπάντητο, μια διαφορετική άποψη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή μια απλή παρατήρηση αρκούν συχνά για να πυροδοτήσουν αντιδράσεις δυσανάλογες με το πραγματικό γεγονός. Το ερώτημα που προκύπτει είναι εύλογο, γιατί οι άνθρωποι φαίνονται σήμερα πιο ευέξαπτοι, πιο ανυπόμονοι και λιγότερο ανεκτικοί από ποτέ;

Η απάντηση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στον χαρακτήρα ή στην προσωπικότητα του καθενός. Βρίσκεται κυρίως στις συνθήκες μέσα στις οποίες καλείται να ζήσει ο σύγχρονος άνθρωπος.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν σχεδιάστηκε για να λειτουργεί αδιάκοπα υπό καθεστώς πίεσης και υπερδιέγερσης. Ωστόσο, αυτή ακριβώς είναι η πραγματικότητα της εποχής μας. Από τη στιγμή που ανοίγουν τα μάτια τους το πρωί, εκατομμύρια άνθρωποι βομβαρδίζονται με ειδοποιήσεις, ειδήσεις, επαγγελματικές υποχρεώσεις και πληροφορίες που δεν σταματούν ποτέ. Το κινητό τηλέφωνο έχει γίνει η προέκταση του χεριού μας και η ηρεμία μοιάζει σχεδόν άγνωστη λέξη. Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα και περισσότεροι δηλώνουν πως ξυπνούν ήδη κουρασμένοι πριν καν αρχίσει η ημέρα τους.

Η οικονομική αβεβαιότητα, η εργασιακή ανασφάλεια, το αυξανόμενο κόστος ζωής, η πίεση για συνεχή επιτυχία, η διαρκής σύγκριση μέσω των κοινωνικών δικτύων και ο φόβος για το μέλλον δημιουργούν ένα μόνιμο ψυχολογικό φορτίο. Πρόκειται για μια πίεση που σπάνια εκτονώνεται. 

Όταν ένας άνθρωπος ζει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε κατάσταση εσωτερικής επιβάρυνσης, η ανοχή του μειώνεται. Η υπομονή εξαντλείται πιο εύκολα και η παραμικρή δυσκολία μπορεί να λειτουργήσει ως πυροκροτητής.

Αρκεί να παρατηρήσει κανείς τι συμβαίνει καθημερινά στους δρόμους. Ο οδηγός δεν θυμώνει μόνο επειδή συνάντησε μποτιλιάρισμα. Έχει ήδη μεταφέρει μαζί του το άγχος της δουλειάς, τις οικονομικές υποχρεώσεις, την έλλειψη χρόνου και τη γενικότερη ψυχική κόπωση. Γι’ αυτό και πολλές φορές μια φαινομενικά ασήμαντη αφορμή προκαλεί έκρηξη θυμού. Η αντίδραση αφορά πολύ περισσότερα από το περιστατικό της στιγμής.

Η επιστήμη της ψυχολογίας έχει δείξει εδώ και δεκαετίες ότι η παρατεταμένη πίεση, η αίσθηση εγκλωβισμού και η απώλεια ελέγχου επηρεάζουν βαθιά τη συμπεριφορά. Όσο αυξάνεται η χρόνια καταπόνηση, τόσο μειώνεται η ικανότητα ψύχραιμης διαχείρισης των δυσκολιών.

Σε αυτό το ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν συχνά ως επιταχυντής της έντασης. Ο χρήστης εκτίθεται ασταμάτητα σε αρνητικές ειδήσεις, αντιπαραθέσεις, φόβο, αγανάκτηση και ατελείωτες συγκρίσεις. Ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο του, ο εγκέφαλος συνεχίζει να δέχεται ερεθίσματα χωρίς να έχει την ευκαιρία να ξεκουραστεί πραγματικά.

Την ίδια στιγμή, οι ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις φαίνεται να καταρρέουν. Υπάρχει περισσότερη επικοινωνία από ποτέ, αλλά λιγότερη σύνδεση. Περισσότερα μηνύματα, αλλά λιγότερες αληθινές συζητήσεις. Περισσότερη διαδικτυακή παρουσία, αλλά συχνά μεγαλύτερη συναισθηματική μοναξιά. Όταν η ψυχική κόπωση φτάσει στα όριά της, ο θυμός συχνά γίνεται η πιο εύκολη διέξοδος. Γι’ αυτό πίσω από πολλούς οργισμένους ανθρώπους δεν κρύβεται απαραίτητα κακία ή επιθετικότητα. Κρύβεται εξάντληση. Κρύβεται φόβος. Κρύβεται ματαίωση. Κρύβεται ένας άνθρωπος που νιώθει ότι χάνει τον έλεγχο της ζωής του και αναζητά, έστω στιγμιαία, την αίσθηση δύναμης που του προσφέρει η έκρηξη.

Η κοινωνία σήμερα δεν πάσχει μόνο από οικονομικά ή πολιτικά προβλήματα. Πάσχει και από μια βαθιά συλλογική ψυχική υπερφόρτωση. Και, το πιο επικίνδυνο, είναι ότι αρχίζουμε να θεωρούμε αυτή την κατάσταση φυσιολογική. 

Ο άνθρωπος δεν χρειάζεται μόνο περισσότερη παραγωγικότητα, μεγαλύτερες ταχύτητες και περισσότερες υποχρεώσεις. Χρειάζεται χρόνο να αναπνεύσει. Χρειάζεται παύσεις. Χρειάζεται σιωπή, ξεκούραση και ουσιαστική ανθρώπινη επαφή. Γιατί πίσω από τον θυμό που κυριαρχεί γύρω μας, συχνά δεν βρίσκεται η επιθετικότητα αλλά ένας εξαντλημένος άνθρωπος που προσπαθεί, με όση δύναμη του έχει απομείνει, να αντέξει για ακόμη μία μέρα.