Της Ημέρας

Ιούλιος ή Αλωνάρης…

Ο έβδομος μήνας του χρόνου αποτελείται από 31 ημέρες και ονομάστηκε έτσι από τον Μάρκο Αντώνιο, για να τιμήσει τον Ιούλιο Καίσαρα, που γεννήθηκε αυτόν τον μήνα και, όπως είναι γνωστό, καθιέρωσε το Ιουλιανό ημερολόγιο. Τα χρόνια εκείνα της γενιάς μου όλα τα χωριά είχαν τα αλώνια τους εκεί κοντά στα χωράφια που θέριζαν, αλλά κυρίως στο κέντρο των χωριών. Γι' αυτό και ο Ιούλιος λέγεται και Αλωνάρης, από το αλώνισμα των σιτηρών. Αγνάντευες τους ξανθούς κάμπους, βλέποντας τα σιτάρια, θερισμένα από τον προηγούμενο μήνα, τον Θεριστή, βαλμένα σε θημωνιές.

1 Ιούλ 2026 • 08:57

Έβλεπες τους χωριανούς ηλιοκαμένους, αποκαμωμένους από το αλώνισμα και το λιοπύρι. Σκηνές που σήμερα πάνε να εκλείψουν, γιατί λίγοι είναι αυτοί που σπέρνουν σιτηρά.

Ο Αλωνάρης ήταν, τα χρόνια εκείνα, ο πιο καθοριστικός μήνας για την επιβίωση των ανθρώπων της υπαίθρου, γιατί, όπως έλεγαν χαρακτηριστικά, στο πέρασμα από τον Θεριστή στον Αλωνάρη «σμίγουν τα δυο ψωμιά, τα παλιά που τελειώνουν και από την άλλη να βάλουν το καινούργιο αλεύρι στα κατώγια».  Αν ήταν και καλή χρονιά και γέμιζαν τ' αμπάρια, «βάλαμε το ψωμί της χρονιάς», έλεγαν και ξανάλεγαν ευτυχισμένοι. Κι αυτό γιατί το ψωμί ήταν η βασική τροφή των ανθρώπων τότε. Είχες εξασφαλίσει το ψωμί, ήσουν «πασάς στα Γιάννινα», όπως έλεγαν. Και στην καθημερινή μας επίκληση, στο «Πάτερ ημών», το πρώτο που ζητάμε είναι το «δὸς ἡμῖν σήμερον τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον». Αν ήταν λειψό, έλεγαν: «Θα πούμε το ψωμί ψωμάκι αυτή τη χρονιά». Πόσες γυναίκες, τα πρωινά που ξεκινούσαν χαραυγή για τις αγροτικές ασχολίες τους, έριχναν και μια σφήνα ψωμί στην ποδιά τους, λέγοντας: «Παίρνουμε μια χαψιά ψωμάκι να κινήσουμε, γιατί μας έρχιτι αχαμνά μέχρι να νυχτώσει». Ο θερισμός και το αλώνισμα ήταν βαριές εργασίες, γιατί γίνονταν κάτω από τον ήλιο, με υψηλές θερμοκρασίες και με πολύ μόχθο. Τον θερισμό, τον Ιούνιο (Θεριστή), έκαναν θημωνιές τα σιτάρια μέχρι ν' αρθεί ο Αλωνάρης. Δύσκολη, κοπιώδης δουλειά, αλλά και ευχάριστη από την άλλη πλευρά, γιατί, όπως γράψαμε παραπάνω, εξασφάλιζαν το ψωμί της χρονιάς. Σε πολλές περιπτώσεις έκαναν και συμφωνίες με άλλους ή με εργάτες (γύφτους), που τις έλεγαν «σεμπριά». Και ο λαός λέει μια σοφή παροιμία για το μοίρασμα: «Το σπυρί του σιταριού το 'χει χωρισμένο στη μέση ο Θεός, για να το μοιράζουνε ίσια τ' αδέλφια και οι σέμπροι με τους αφεντάδες». Τον Αλωνάρη οι κυριότεροι εχθροί είναι η φωτιά, η βροχή και το χαλάζι. Έτσι η αγροτιά τότε περνούσε τον Αλωνάρη με την αγωνία να προλάβει να αλωνίσει, γιατί «τ' Αη-Λιός γυρίζει ο καιρός αλλιώς». Αλλά κι εμείς, τα παιδιά τότε, θυμάμαι τι χαρά κάναμε, τρέχοντας γύρω-γύρω από το αλώνι, ακολουθώντας και χουγιάζοντας τα ζωντανά που αγόγγυστα στριφογύριζαν στο αλώνι. Ιδρωμένοι κι εμείς, μας κολλούσαν στον λαιμό και στο κορμί τα στάχυα και τα άχυρα, τα άγανα, όπως τα λέγαμε στο χωριό, και μας ερεθίζανε. Μετά εμφανίστηκαν οι αλωνιστικές μηχανές, που αλώνιζαν τα σιτάρια του κάθε συγχωριανού στο χωράφι του.  Σήμερα τα αλώνια, αν δεν τα έχουν καταστρέψει, ορισμένα χωριά τα διατηρούν. Στήνουν και χορούς, μάλιστα, σε εκδηλώσεις, αλλά τα διατηρούν και ως μνημεία, για να μαθαίνουν οι νεότεροι πώς γινόταν το αλώνισμα, κάνοντας αναπαραστάσεις. Πολλά και τα φρούτα του Αλωνάρη: καρπούζια, πεπόνια, κορασίδια (σαν μικρά πεπόνια), κεράσια, βερίκοκα, ροδάκινα, μούσμουλα, αγγούρια, ντομάτες… Ένα αγαπημένο φρούτο για εμάς τα παιδιά ήταν τα σκάμνα (μούρα). Ανεβαίναμε στις σκαμνιές και, τρώγοντας, όταν κατεβαίναμε ήμασταν βαμμένοι από τα μούρα: στο στόμα, στα χέρια, στο πρόσωπο και στα κορμιά μας. Κάτι σαν κλόουν, δηλαδή. Δεν ήταν μόνο τα σιτάρια που αλωνίζονταν τον Ιούλιο. Ήταν και η βρίζα, που εκεί απαιτείται άλλη διαδικασία. Επίσης, τον Ιούλιο μάζευαν τη φακή, τα κουκιά και τα μπιζέλια. Σκάλιζαν τον καπνό, το καλαμπόκι και την πατάτα, ράντιζαν και θειάφιζαν τα αμπέλια, ενώ στα καπνοχώρια ραματιάζανε, δηλαδή στέγνωναν τα φύλλα του καπνού. Όλα αυτά σήμερα ανήκουν στο παρελθόν. Και, για να είμαστε στο κλίμα των ημερών, σήμερα δεν παράγουμε αλλά παίρνουμε επιδοτήσεις από τους… κουτόφραγκους, εις υγείαν των κορόιδων που δηλώνουν αυτά που παράγουν πραγματικά.

Γιάννης Τσόδουλος

Το καθημερɩνό ενημερωτɩκό δελτίο της Ηπείρου
στο email σου.