«Η τέχνη είναι ξεκάθαρα μία πολιτική πράξη…»
Η τέχνη είναι μια ξεκάθαρη πολιτική πράξη, ιδιαίτερα ως προς το δομικό πλαίσιο με το οποίο πράττεται. Αυτό τονίζει στον «Π.Λ.» ο συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης Νικόλας Ανδρουλάκης, ο οποίος θα παρουσιάσει για δύο βραδιές την επιτυχημένη παράσταση «Ο ηλίθιος» του Ντοστογιέφσκι στα Γιάννενα.
Με αφορμή τις παραστάσεις που θα δώσει στην πόλη μας μιλάει για τους σημερινούς «ηλίθιους» και τις κοσμοθεωρίες τους, για το αν οι έντιμοι άνθρωποι μπορούν να σταθούν μέσα σε ένα διεφθαρμένο περιβάλλον όπως αυτό της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας και εξηγεί για ποιον λόγο αποφάσισε να μην εισπράττει κρατικές επιχορηγήσεις στη θεατρική του διαδρομή, αφηγούμενος μία… ενδιαφέρουσα συνάντηση με την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Η συνέντευξη
Νικόλα, συμπορεύεσαι θεατρικά με τον «Ηλίθιο» αρκετό καιρό τώρα. Πώς τον επέλεξες; Σε έχει επηρεάσει προσωπικά;
-Τα σπουδαία έργα, ειδικά στη βιωματική μέθοδο που σπουδάζω αρκετά χρόνια πια, τόσο αμιγώς θεατρικά όσο και σε βαθιά φιλοσοφική έρευνα, τα έργα αυτά λοιπόν πρώτα μας επιλέγουν και μετά τα επιλέγουμε. Στη στροφή των 35, πριν τρία χρόνια, είχα την ανάγκη να επιλέξω ποιος θέλω να είμαι μεγαλώνοντας, στο δρόμο για μεσήλικας. Κι αποφάσισα αυτήν την αγαθή σπουδή. Πώς είναι αν δοκιμάσω να γίνω στ’ αλήθεια ένας Ηλίθιος του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Όχι μόνο ως σκηνικός χαρακτήρας, αλλά σαν ένα μπόλιασμα ενός ρόλου ζωής, σε όλους τους επιμέρους ρόλους της ζωής μου. Ηλίθιος γιος, ηλίθιος πολίτης, αδερφός, εραστής, καλλιτέχνης, γείτονας, ταξιδιώτης. Ηλίθιος προβληματολόγος λόγος. Αυτό που λέγαμε για πλάκα παιδιά, «έχεις πρόβλημα; Να πας στον προβληματολόγο», δηλαδή στον συνάνθρωπο που θα σε αφουγκραστεί και θα σε βοηθήσει όπως μπορεί, άνευ όρων. Σε μια κοινωνία που μας μαθαίνει να βλέπουμε τους άλλους ανθρώπους ως εμπόδια ή ευκαιρίες. Έτσι λοιπόν, νηστεύω κάθε λογής εξάρτηση, δεν πίνω, δεν καπνίζω, απέχω από τον τζόγο, δεν λέω ψέματα -ούτε μεγάλα ούτε μικρά- και κοιμάμαι τις νύχτες χωρίς απωθημένα. Αποδεχόμενος ότι η αλήθεια μας συναντιέται κάθε μέρα με την αλήθεια των άλλων. Κι αξίζει να είναι όμορφη περιπέτεια αυτό.
Ο κεντρικός ήρωας του πρωτότυπου μυθιστορήματος, ο πρίγκιπας Μίσκιν, συχνά θεωρείται «αφελής» λόγω του ότι επιμένει στα ιδανικά της καλοσύνης και της ειλικρίνειας. Τέτοιες «κοσμοθεωρίες» εκτιμώνται σήμερα ή γενικά εκλαμβάνονται ως αδυναμία και ηλιθιότητα;
-Χωρίς καθόλου εισαγωγικά. Ελεύθερες, σε όλο το φάσμα της ποίησης της κυριολεξίας τους. Έτσι αξίζει να ερευνούμε τις λέξεις, όπως και τους ανθρώπους. Αυτό πιστεύω. Άρα ναι, αφελής και γεμάτος κοσμοθεωρίες. Έτσι προβάλλεται στα μάτια -τα βασανισμένα, τραυματισμένα, εσωστρεφή, μουλωχτά, μάτια- των ανθρώπων. Το αθεόφοβο κι ευλαβικό «βάστα με να σε βαστώ, κοίτα με να σε θαυμάζω». Και τα εισαγωγικά μόνο στις πλήρεις μας προτάσεις. Στα ραβασάκια μας. Κι αν βιώνουμε, όσο μπορούμε, μέσα από τους φόβους, ερωτικά τη ζωή όλη. Και αυτό δεν είναι ουτοπικό. Είναι η μόνη λογική πράξη προς την ευτυχία.
Ένα βασικό ερώτημα που θέτει το έργο είναι αν μπορεί να υπάρξει ένας πραγματικά έντιμος άνθρωπος μέσα σε ένα διεφθαρμένο περιβάλλον. Στη σημερινή πολιτική πραγματικότητα της χώρας μας είναι εφικτό κάτι τέτοιο;
-Φυσικά και είναι εφικτό. Μόνο εμείς έχουμε το πηδάλιο της συνείδησής μας. Κι έτσι γράφουμε μοίρα. Τύχη συν βούληση μαζί. Και η τύχη του ενός είναι η βούληση του άλλου. Είναι αποκάλυψη αυτό αν το αντιληφθούμε πραγματικά. Εισερχόμενη τύχη μας είναι οι επιλογές των άλλων. Άρα οι δικές μας εκροές δημιουργούν την κοινή μας μοίρα, επίσης. Αντί να ψάχνουμε φταίχτες και σωτήρες, ένας - ένας, μία - μία, ένα - ένα, μπορούμε, ναι. Απλώς είναι δύσκολο. Αλλά δεύτερη ζωή, εις γνώσιν μας, μάλλον δεν έχει.
Η τέχνη και ιδιαίτερα το θέατρο θεωρείς πως έχει τη δύναμη να επηρεάσει την πολιτική σκέψη ή τη στάση των πολιτών;
-Πιστεύω βαθιά και το κάνω πράξη όσο μπορώ καθώς μεγαλώνω ότι η τέχνη είναι μια ξεκάθαρη πολιτική πράξη. Όχι τόσο ως προς το περιεχόμενο αλλά ως προς το δομικό πλαίσιο με το οποίο πράττεται. Άρα, είναι πολιτική πράξη, για τον τρόπο, τους συνεργάτες, τους χρηματοδότες, τη θέση του καλλιτέχνη και του έργου μέσα στην κοινωνία. Ως να γίνουμε έργα τέχνης ολόκληρα, σε κάθε μας καθημερινή συνεκδοχή, σε κάθε μας ρόλο, κάθε πράξη, στην παράσταση που λέμε ζωή.
Έχεις αποφασίσει, λέει, να μην εισπράττεις κρατικές επιχορηγήσεις στο θέατρο. Πώς οδηγήθηκες σε μία τέτοια απόφαση που προφανώς είναι παράτολμη, ειδικά σήμερα; Δεν φοβάσαι το ρίσκο;
-Όταν βρεθήκαμε σε απόσταση εκατοστών από την Υπουργό Πολιτισμού, μέσα στο αεροπλάνο καθώς επέστρεφα ως ομιλητής από Θεσσαλονίκη, από το TEDx του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου, την κοίταξα μες στα μάτια και της είπα ευγενικά «προσπαθήστε να αγαπήσετε λίγο πιο πολύ, κυρία υπουργέ». Κι εκείνη σάστισε, γιατί όλοι αυτοί έχουν μάθει μόνο να τους βρίζουν πίσω απ’ την πλάτη και μπροστά τους να βαράνε προσοχές. Και μου είπε «νομίζω πως αγαπούμε αρκετά», και της απάντησα «νομίζω μπορείτε πολύ περισσότερο». Πιστεύεις θα μπορούσα να μιλήσω έτσι αν εισέπραττα χρήματα με υπογραφή από αυτήν την γυναίκα; Έτσι μπορώ να λέω κι όποιος δεν έχει να πληρώσει εισιτήριο να έρθει στο θέατρο, ας μου στείλει μήνυμα να έχω πρόσκληση δωρεάν. Γιατί δεν θέλω να είναι διόδια. Θέλω να θες. Έτσι στηρίζω όσο μπορώ ανθρώπους γύρω μου και έτσι δεν φοβάμαι ούτε ντρέπομαι να ζητάω βοήθεια κι εγώ. Αλλά κατάματα, αλληλέγγυα, αγαπημένα.
Διάβασα σε μία ανάρτησή σου τη φράση «είναι στιγμές που μου τη δίνει και λέω δεν μπορώ άλλο να αναβάλλω να εμπλακώ ενεργά στην πολιτική…». Στιγμιαίες σκέψεις είναι αυτές ή το σκέφτεσαι σοβαρά;
-Αλίμονο αν δεν το σκεφτόμουν κάθε μέρα. Και έχω ήδη πει μπόλικα όχι. Σε καλέσματα που δεν πίστευα ότι με αφουγκράζονται ως πολίτη κατ' αρχάς κι επί της αρχής. Η πολιτική είναι η ζωή μας, είναι το λειτούργημα για την ευτυχία μας. Δεν αξίζει όμως αν καταντάει ένα γήπεδο εξουσίας και παρακμής. Αντέχουμε να το κάνουμε πράξη;
* * *
«Ο ηλίθιος» του Ντοστογιέφσκι για δύο βραδιές στο ΚΕΠΑΒΙ
Δύο παραστάσεις στη Σκηνή 125 του ΚΕΠΑΒΙ θα δοθούν με το έργο «Ο ηλίθιος» του Ντοστογιέφσκι σήμερα, Σάββατο και μεθαύριο, Δευτέρα, ώρα 21.00. Δραματουργία - σκηνοθεσία: Νικόλας Ανδρουλάκης. • Τα εισιτήρια κοστίζουν 18 ευρώ και 14 ευρώ (μειωμένο). Προπώληση: https://www.ticketservices.gr.
ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΗΣ
