Μαθητές, αντιδράσεις και ένας άκρατος μηδενισμός…

Πριν λίγες μέρες (7_5_26), στον «Πρωινό Λόγο» δημοσιεύτηκε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «Σημάδια κοινωνικής και εκπαιδευτικής παθογένειας», του Χαράλαμπου Κωνσταντίνου, Ομότιμου Καθηγητή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Αντιπροέδρου της Παιδαγωγικής Εταιρείας Ελλάδος.

Ένα απόσπασμα: {...} «Γιατί θέλουμε έναν μαθητή με υψηλό γνωστικό επίπεδο και ανεπτυγμένες δεξιότητες, όπως κριτική και δημιουργική σκέψη και ενισχυμένη αυτοπεποίθηση. Έναν μαθητή που σέβεται τις πανανθρώπινες αξίες, την ιστορία της χώρας, τον πολιτισμό και το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Έναν μαθητή που σέβεται τον συνάνθρωπό του και τη δημόσια και ιδιωτική περιουσία, μην βανδαλίζοντας κτήρια ή αναγράφοντας χυδαία και απαράδεκτα συνθήματα. Έναν μαθητή με αρχές υπέρ της δημοκρατίας και της ειρήνης και εναντίον της βίας». {...}

Ήταν οι καίριες επισημάνσεις του αφορμή για να μεταφέρω, πρώτον, ένα κείμενο με τίτλο «Λήψεις, καταλήψεις, αντιλήψεις» από τη Μηνιαία Επιθεώρηση «Ο ΠΟΛΙΤΗΣ» - τεύχος 111, Μάρτιος 1991. Και, δεύτερον, να προσθέσω ορισμένες προσωπικές απόψεις μου με τίτλο «Αναδρομές», με αποσπάσματα από κείμενά μου από το παρελθόν.

Αναδρομές

«Τα σπάνε γιατί το σχολείο είναι σαν φυλακή», μου είχε δηλώσει, σε συνέντευξή του στην εκπομπή μου πριν από 25 χρόνια, ένας καθηγητής αριστερής ιδεολογίας. Ήταν από τότε, στη ρητορική της αριστεράς, η τακτική να δικαιολογούν τις έκνομες ενέργειες των «παιδιών», όπως αποκαλούσαν και αποκαλούν τους συγκεκριμένους πολίτες-παραβάτες.

Τι ακούνε και τι βλέπουν τα παιδιά τα τελευταία χρόνια από τους γονείς και από «μεγαλύτερους»; Σταχυολογώ και από προσωπικές εμπειρίες...

-«Τι γαμ@@@νη κοινωνία είναι αυτή που ζούμε...»

-«Τι γαμ@σι θέλουν οι πολιτικοί...»

-«Μπράβο στον φοιτητή που άδειασε τα σκουπίδια στο γραφείο του αντιπρύτανη και μετά ανέβηκε πάνω στο έπιπλο και χειρονομούσε απειλητικά».   

-«Καλώς απείλησε την καθηγήτρια του ΕΠΑΛ ο σπουδαστής και επιβεβαιώθηκε η στάση του γιατί το video έγινε viral».

-«Ναι, βία είναι η αναγραφή συνθημάτων στα αγάλματα, αλλά βία είναι και οι εξορύξεις». (Τοποθέτηση δημοτικού συμβούλου Ιωαννίνων εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς σε συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο Ιωαννίνων.)

Και άλλα πολλά...

Σύνθημα, εδώ και χρόνια, στο κτίριο της Περιφερειακής Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ηπείρου, στα Γιάννενα. Η άποψη στο περίγραμμα: «Η εκπαίδευση και τα παιδιά δεν μπαίνουν σε καλούπια».

Τι σημαίνει «τα παιδιά δεν μπαίνουν σε καλούπια»; Ποια είναι αυτά τα «καλούπια»; Υπάρχουν όρια - καλούπια, τα οποία, σε ένα σχολικό περιβάλλον, οι μαθητές υποχρεούνται να υπακούουν; Και όταν αυτή η προσέγγιση προέρχεται από «δασκάλους» τους, ποια αίσθηση δημιουργείται στους μαθητές;

Συνθήματα: «Κάτω τα χέρια από τους μαθητές», «Οι μαθητές δείχνουν τον δρόμο του αγώνα», «Μην κουνάτε το δάκτυλο στους μαθητές». Είναι μια «παιδοκεντρική» προσέγγιση που δεν έχει τον υγιή στόχο να είναι το παιδί στο επίκεντρο και να βελτιώσει την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την αυτονομία της σκέψης του, αλλά να δικαιολογεί την ασυδοσία του, η οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκφράζεται με πιο «δυναμικούς» τρόπους.

Εδώ έχουμε την πολιτική και ιδεολογική παρέμβαση αυτών που συγχέουν την εφηβική αντίδραση με ένα κύμα άκρατου μηδενισμού που κυριάρχησε στη νεολαία τα τελευταία χρόνια.

TTT

«Λήψεις, καταλήψεις, αντιλήψεις»

Στη Μηνιαία Επιθεώρηση «Ο ΠΟΛΙΤΗΣ» - τεύχος 111, Μάρτιος 1991, δημοσιεύτηκε ένα κείμενο με αυτόν τον τίτλο και υπογραφή «Γιώργος Κόκκινος», στις σελίδες 24 και 25, με αφορμή —όπως σημείωνε ο συγγραφέας— άρθρο του Άγγελου Ελεφάντη («Μαθητικό κίνημα»). Ιδού τι αναφέρει, μεταξύ άλλων:

«Αγαπητέ Πολίτη,

Διαβάζοντας το άρθρο του κ. Α. Ελεφάντη στο τεύχος 110, σελ. 25-30 («Μαθητικό κίνημα»), ένιωσα την ανάγκη να καταγράψω και να μεταδώσω τη δική μου εμπειρία από το κίνημα των καταλήψεων, το οποίο προσπάθησα να παρακολουθήσω όχι ως μαχόμενος συμπαραστάτης μόνο, αλλά και ως κριτικά τοποθετημένος θεατής…

Αναρωτιέμαι τούτες τις μέρες: Οι εξεγερμένοι έφηβοι κατέλαβαν άραγε τα παραπήγματα των ηγεμονικών συμβόλων (= σχολεία) ή τα μέσα μας Χειμερινά Ανάκτορα; Θρυμμάτισαν την υλικότητα των θεσμών ή το δυναμικό τους φορτίο;

Μένω με το ερώτημα αναπάντητο...

Ένα, ωστόσο, είναι βέβαιο. Η εφηβεία άρχισε να εννοεί τη σημασία και τη χρήση των ρημάτων «συνειδητοποιώ», «εξεγείρομαι», «ηγεμονεύω». Δεν είναι όμως ακόμη σε θέση να εννοήσει τα ρήματα «ονειρεύομαι», «χειραφετούμαι», «ηγεμονεύω».

Παρατηρήστε την.

Φορά το προσωπείο της αλαζονείας. Ναρκισσεύεται. Η ενοχή της για μια υπερηφάνεια, που ποτέ δεν κατέκτησε, μετατρέπεται σε πρωτόγνωρη συμβολική βία. Γίνεται ολοκληρωτική. Περιφράσσει τον Λόγο. Νομίζει ότι ζει στον ρυθμό μιας νέας καρδιάς, ότι μυρίζει το άρωμα μιας παρθένας εποχής. Κρατά τα τύμπανα ενός γελοίου κλεφτοπόλεμου.

Η εφηβεία αυτή εκκρίνει το kitsch με την κανονικότητα καθημερινής πράξης. Είναι φερέφωνο στοιχειωμένων εξεγέρσεων, συντηρεί μια μαζική ουτοπία που γίνεται υστερία για το στοιχειώδες και απτό, χαρακτηρίζεται από λαγνεία της εξουσίας, προϊούσα αφασία, συντεχνιακή λογική, κουλτούρα απαρτιζόμενη από αξίες μιας χρήσης…

Η εφηβεία αυτή αναζητά τη βασιλική οδό προς την ενσωμάτωση, χαράζει τα ίχνη ενός μαζικού σχολείου που δεν θα έχει στόχο την εμπέδωση μιας πλουραλιστικής παιδείας πολλαπλών πολιτισμικών παραδόσεων αλλά την ενεργοποίηση μαζικών εκμαγείων εσωτερίκευσης του ηγεμονικού εργαλειακού λόγου.

Δεν αγωνίζεται για τον θρόνο του βασιλιά αλλά για το δικαίωμα του δούλου να επιλέγει τα δεσμά του. Μα οι φύλακες φοβήθηκαν και τρέχουν να κρυφτούν στα οστεοφυλάκια των ιερών παραδόσεων, νομίζοντας πολιορκητικό κριό τη λεξιλαγνεία των αριστερίστικων νεανικών συνθημάτων.

Κι εμείς, οι αιώνιοι θεατές, οι άσπιλοι διανοούμενοι, που κολυμπούμε σαν χέλια στο τέναγος της μετανεωτερικής κουλτούρας, απωθώντας στις πιο βαθιές σπηλιές του ασυνείδητου τη φλόγα μιας ρήξης, εμείς που πλάθουμε τους μύθους και φωτογραφίζουμε τα όνειρα, έχοντας άμεση ανάγκη τον «καθαρό» αέρα της νεανικής εξέγερσης, διαστρέψαμε το νόημα της εφηβικής κραυγής, φορτίζοντάς την με πνεύμα ανατροπής για να υλοποιήσει, έστω και συμβολικά, τα φαντάσματα της δικής μας πολιτικής αναπηρίας.

Και κάτι ακόμα...

Πέστε μου, αλήθεια, σε τι θα χρειαζόταν «ένας φαρμακοποιός που διανυκτερεύει» σ’ ένα σχολείο στο οποίο το 30% των μαθητών κάθε τμήματος ισορροπεί μεταξύ άνοιας και σοβαρής δυσλεξίας, χωρίς κανείς να τολμά τόσα χρόνια να προφέρει ακόμα και τους όρους που περιγράφουν το πρόβλημα, μήπως και θίξει πελατειακές σχέσεις, γονικές ευαισθησίες, συντεχνιακές πρακτικές, κοινωνικές αναλγησίες;

Ντρέπομαι επειδή, στα τμήματα που διδάσκω ιστορία, μετά από τόσους μήνες δεν έχω καταφέρει να επιτύχω το παραμικρό, με αποτέλεσμα κάθε φορά που παίρνω στα χέρια μου ένα μαθητικό γραπτό και, νομίζοντας ότι κοιτώ τον εαυτό μου στον καθρέπτη, να φορτώνω στην καμπούρα μου πλήθος κατηγοριών και αναθεμάτων…

Είμαστε αναγκασμένοι, παρ’ όλα αυτά, να ελπίζουμε. Ν’ αναζητούμε μια εφηβεία που θα πει όχι σ’ αυτόν, τον κυρίαρχο σήμερα, κουρελοποιό συμβολικό πατέρα, που η δράση του εξαντλείται στο ολοκαύτωμα ενός Μεσολογγίου και όχι σε κάθε συμβολικό πατέρα. Ν’ αναζητούμε μια εφηβεία μαθητευόμενων μάγων. Μια εφηβεία που θα μάχεται για το αδύνατο, αναλύοντας με ζήλο εντομολόγου την υφή και τα όρια του εφικτού».

Γιώργος Γκόντζος