Δυστυχώς, ψάχνουμε ενόχους αντί για λύσεις!

Δύο ακόμη αυτοκτονίες εφήβων. Δύο ακόμη παιδιά που «έφυγαν» και σχεδόν αμέσως ξεκίνησε κάτι πολύ γνώριμο: η αγωνιώδης ανάγκη της κοινωνίας να βρει έναν ένοχο. Το κινητό. Τα social media. Το σχολείο. Οι γονείς. Η μουσική που ακούνε. Οι παρέες τους. Η «ευάλωτη γενιά». Όλοι σπεύδουν να δώσουν μια εύκολη εξήγηση σε κάτι βαθιά σύνθετο και οδυνηρό.

Ίσως γιατί η αλήθεια μας τρομάζει περισσότερο. Δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος που ένα παιδί φτάνει στο σημείο να θεωρεί τον θάνατο λύση. Και κυρίως, δεν υπάρχουν γρήγορες απαντήσεις που να μας απαλλάσσουν από τη συλλογική ευθύνη.

Κάθε φορά που συμβαίνει μια τέτοια τραγωδία, η δημόσια συζήτηση μοιάζει να επαναλαμβάνεται μηχανικά. Λίγες ημέρες σοκ, τηλεοπτικές αναλύσεις, βαρύγδουπες δηλώσεις και έπειτα σιωπή. Μέχρι το επόμενο περιστατικό. Όμως πίσω από τους τίτλους υπάρχουν παιδιά που ζούσαν καθημερινά με πίεση, μοναξιά, φόβο ή αίσθημα αδιεξόδου και συχνά χωρίς κανείς να καταλάβει πόσο βαθύ ήταν αυτό το κενό μέσα τους.

Οι σημερινοί έφηβοι μεγαλώνουν σε μια εποχή εξαντλητικής σύγκρισης. Καλούνται διαρκώς να είναι όμορφοι, επιτυχημένοι, κοινωνικοί, δυνατοί, «ενδιαφέροντες». Να αποδίδουν στο σχολείο, να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες, να έχουν παρουσία στο διαδίκτυο και ταυτόχρονα να διαχειρίζονται ανασφάλειες που ούτε οι ίδιοι κατανοούν πλήρως. Κι όμως, ενώ τους ζητάμε να αντέχουν τα πάντα, συχνά δεν τους δίνουμε τον χώρο να πουν απλά «δεν είμαι καλά» ή «δεν μπορώ να το κάνω».

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι πολλοί ενήλικες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την ψυχική δυσφορία των νέων ως υπερβολή ή «φάση της ηλικίας». Ένα παιδί που κλείνεται στο δωμάτιό του θεωρείται αντικοινωνικό. Ένας έφηβος που ξεσπά χαρακτηρίζεται δύσκολος. Κάποιος που ζητά βοήθεια φοβάται μήπως στιγματιστεί. Και κάπως έτσι, η σιωπή γίνεται καθημερινότητα.

Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε κάθε τραγωδία σε δημόσιο δικαστήριο. Χρειάζεται να αρχίσουμε να ακούμε περισσότερο. Να δημιουργήσουμε σχολεία με ουσιαστική ψυχολογική υποστήριξη, οικογένειες όπου το παιδί μπορεί να μιλήσει χωρίς φόβο και μια κοινωνία που δεν θα αντιμετωπίζει την ψυχική υγεία ως αδυναμία.

Κανείς δεν μπορεί να υποσχεθεί ότι θα προλάβει κάθε τραγωδία. Μπορούμε όμως να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τα παιδιά μόνο όταν χαθούν. Η πρόληψη δεν βρίσκεται στις εύκολες καταγγελίες ούτε στον πανικό της στιγμής. Βρίσκεται στην καθημερινή παρουσία. Στην συζήτηση με τα παιδιά μας που δεν αναβλήθηκε. 

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο ποιος φταίει. Είναι τι κάνουμε  ή τι δεν κάνουμε ως κοινωνία πριν φτάσει ένα παιδί στο απόλυτο αδιέξοδο. Γιατί κι οι έφηβοι δεν ζητούν τελειότητα από τους μεγάλους. Ζητούν χρόνο, κατανόηση, αποδοχή και ανθρώπους που θα ακούσουν πραγματικά όσα κρύβονται πίσω από κλειστές πόρτες ενός εφηβικού δωματίου.

Οι αυτοκτονίες ανηλίκων δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ακόμη μία είδηση της επικαιρότητας. Είναι ένα ηχηρό κοινωνικό καμπανάκι. Και όσο συνεχίζουμε να σοκαριζόμαστε μόνο για λίγες ημέρες, χωρίς ουσιαστικές δομές στήριξης, χωρίς ενίσχυση της ψυχικής υγείας στα σχολεία και χωρίς ανοιχτό διάλογο μέσα στις οικογένειες, τόσο ο κίνδυνος θα παραμένει εδώ, σιωπηλός αλλά υπαρκτός.

Ίσως η μεγαλύτερη ευθύνη όλων μας είναι να μάθουμε να αναγνωρίζουμε εγκαίρως τη σιωπή των παιδιών. Γιατί πολλές φορές, πίσω από αυτήν, κρύβεται μια κραυγή που κανείς δεν άκουσε.