Οι χώρες του Περσικού και οι προοπτικές για την Ελλάδα…

Η πρόσφατη αποχώρηση των Εμιράτων από τον OPEC εκφράζει την επιθυμία τους να τοποθετηθούν σε άλλους οργανισμούς, στους οποίους ο ρόλος τους θα έχει παρόμοιο βάρος με το Riyadh. Σηματοδοτεί η κίνηση αυτή την επανατοποθέτηση σ’ ένα διαμορφούμενο ανταγωνιστικό περιβάλλον περιφερειακών υποδομών. Η πολιτική των υγρών καυσίμων στο νέο αυτό περιβάλλον υποτάσσεται σ’ ένα ευρύτερο σκοπό: Τον έλεγχο σε συστήματα πάνω στα οποία ενεργοποιούνται η ενέργεια, το εμπόριο, τα data και θέματα ασφάλειας. Το Abu Dhabi αναδιαμορφώνει τη νέα θέση του μακριά από σχήματα καρτέλ κατευθυνόμενα από τη Σαουδική Αραβία. Η σημασία αυτής της κίνησης αφορά όχι μόνο τις ποσότητες, αλλά και την δυνατότητα να συνδυαστεί η ροή της ενέργειας με πλέγμα λιμένων, λογιστικών κόμβων, ψηφιακών υποδομών και συμμαχιών ασφαλείας, που όλα να εκτείνονται από τον Περσικό κόλπο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο, και πέραν αυτής την Ευρώπη και Αφρική. 

Η νέα προοπτική του Abu Dhabi συνδέεται με την Ανατολική Μεσόγειο που ενέχει τεράστια στρατηγική αξία. Σ’ αυτή η Ελλάδα, η Κύπρος, και το Ισραήλ συνδέουν την Ευρώπη με τα εφόδια της Μέσης Ανατολής, και δίνουν πρόσβαση στον Βαλκανικό άξονα μεταφοράς. Οι υποδομές τους, η εγγύτητα στις πηγές ενέργειες και η ενσωμάτωση τους στο δίκτυο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργούν μια πλατφόρμα από την οποία μπορεί να προβάλλεται στην Ευρώπη.

Ένα σύνολο υποδομών και οικονομικών εργαλείων τώρα συνιστούν τη ραχοκοκαλιά της εξωτερικής πολιτικής των Εμιράτων. Λιμενικές εγκαταστάσεις, ελεύθερες ζώνες και παντός είδους επενδύσεις έχουν ξεδιπλωθεί σε τρόπο που να επιτρέπει στο Abu Dhabi να κινεί αγαθά και κεφάλαια σε πολλαπλά θέατρα. Οι εξαγωγές των υδρογονανθράκων δεν αντιμετωπίζονται πλέον σαν ανεξάρτητη ροή, αλλά σαν ένα μέρος ενός ολοκληρωμένου και συντονισμένου σχεδίου και υποδομής στο οποίο η εξαγωγή, η αποθήκευση, η μεταφορά και διάθεση ελέγχονται από τα Εμιράτα. Η έξοδος από τον OPEC καθιστά δυνατή την ευθυγράμμιση της στρατηγικής παραγωγής με την υποδομή αυτή. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επένδυσαν μέχρι τώρα συστηματικά σε δίκτυο που ξαπλώνεται από την Αραβική Χερσόνησο στη λεκάνη της Ερυθράς Θάλασσας και στην Ανατολική Αφρική. Επεκτείνοντάς το στην Ανατολική Μεσόγειο αποκτούν τη δυνατότητα να συνδεθούν άμεσα με τις ευρωπαϊκές αγορές χωρίς ενδιάμεσα σχήματα. 

Ο τριμερής ανταγωνισμός μεταξύ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας με τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα εκάστου είναι ήδη σε εξέλιξη. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναπτύσσουν κέντρα που ευθυγραμμίζουν την ενεργειακή πολιτική με τα δίκτυα λογισμικού και τα ναυτιλιακά δίκτυα. Το Κατάρ λειτουργεί με συνδυασμό εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου και στοχευμένες επενδύσεις. Η Σαουδική Αραβία βασίζεται στο οικονομικό μέγεθος και το πολιτικό της βάρος, ειδικά ευθυγραμμιζόμενη με τη Τουρκία. 

Η πρόσφατη συνάντηση μεταξύ του εμίρη του Κατάρ και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη δημιούργησε το πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών που επεκτείνεται στην ενέργεια, την άμυνα, τις υποδομές, τις ψηφιακές εφαρμογές, τη γεωργία και την εκπαίδευση. Η επένδυση του Κατάρ στα ελληνικά ενεργειακά δίκτυα και στα κέντρα εφαρμογών τοποθετεί τη Doha στο εσωτερικό των υποδομών του διαδρόμου της Ανατολικής Μεσογείου. Εξασφαλίζοντας την παρουσία στις θέσεις αυτές-κλειδιά, το Κατάρ συνδέεται με την όλη υποδομή που συνδέει τα ευρωπαϊκά συστήματα με αυτά της Μέσης Ανατολής. Η συνεργασία στον αγροτικό τομέα εξασφαλίζει τη σύνδεση του σε ότι αφορά την αγροτική παραγωγή, με το σταθερό ευρωπαϊκό περιβάλλον. Και με τις πρωτοβουλίες σε θέματα παιδείας και τα πολιτιστικά ενδυναμώνονται έτι περαιτέρω οι σχέσεις των δύο κρατών. 

Η ιδέα του ενεργειακού διαδρόμου της Ανατολικής Μεσογείου EastMed για μεταφορά φυσικού αερίου εξακολουθεί να θέλγει τα στρατηγικά think tanks. Οι Ηνωμένες Πολιτείες όμως απομακρύνθηκαν από τον EastMed αγωγό τον Ιαν 2022 για τρεις λόγους:  το κόστος, τους κλιματικούς λόγους και τις προστριβές στην περιοχή. Η κυβέρνηση Biden θέλησε τότε να δώσει έμφαση στα projects μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, και ένας από τους λόγους ήταν ότι η Τουρκία με τον αγωγό EastMed παρεκάμπτετο. To νέο αντίστοιχο project μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας εξυπηρετεί πολλούς σκοπούς: Μειώνει τις προστριβές με την Τουρκία, έχει ευνοϊκές οικονομικές προοπτικές και αφορά περισσότερο ευέλικτες διαδρομές. Mετά την διακοπή της ρωσικής ενέργειας προς την Ευρώπη η αρχική ιδέα του EastMed ξαναζωντάνευσε, αλλά μετασχηματίστηκε σε πολλά παράλληλα στοιχεία: Εξαγωγή φυσικού αερίου μέσω των αιγυπτιακών υποδομών LNG, βραχύτεροι αγωγοί σύνδεσης των Ισραηλινών και Κυπριακών αγωγών, δημιουργία του Great Sea Interconnector electricity cable, συνεργασία Ισραήλ και Ελλάδας σε θέματα ενέργειας, και νέα συζήτηση των ενεργειακών διαδρόμων της Μεσογείου. 

Το Abu Dhabi δεν χρειάζεται τώρα τον EastMed αγωγό, αλλά την αρχιτεκτονική που θα τον περιέβαλλε: Τερματικά LNG, εκμοντερνισμό λιμένων, ευκολίες μεταφοράς και αποθήκευσης, ψηφιακός εκσυγχρονισμός, και  ασφάλεια. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν να συμμετέχουν με υποδομές, όπως LNG εγκαταστάσεις και υποδομές αποθήκευσης, εκσυγχρονισμό λιμένων και δικτύων λογισμικού. Το Κατάρ έχει πλεονέκτημα να χρησιμοποιεί εύκολα τα ελληνικά τερματικά και την ευρωπαϊκή υποδομή φυσικού αερίου. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν πλεονέκτημα ότι μπορεί να ενσωματωθεί εύκολα σε λιμενικές διευκολύνσεις, λογιστικά, οικονομικά και δίκτυα ασφαλείας. Η Σαουδική Αραβία έχει τα κεφάλαια να συμμετάσχει στο διάδρομο, αλλά έχει το μειονέκτημα της ευθυγράμμισης με τη Τουρκία, που θα έβλεπε με καχυποψία τη συμμετοχή της στην ενεργειακή αρχιτεκτονική Ελλάδος, Κύπρου, Ισραήλ. 

Οι προοπτικές για Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ και Βαλκάνια είναι τεράστιες. Κατέχουν θέσεις ευνοϊκές να γίνουν ο σύνδεσμος της ενέργειας και των κεφαλαίων του κόλπου με τις ευρωπαϊκές αγορές. Η σύνδεση της Ελλάδος με τα ευρωπαϊκά δίκτυα και οι λιμενικές της υποδομές διανοίγουν διάπλατα την πύλη προς την Ευρώπη. Η γεωγραφική θέση της Κύπρου και η σύνδεση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει πρόσθετο βάρος στη στρατηγική της αξία. 

Για όλα αυτά η έξοδος Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον OPEC σηματοδοτεί την έναρξη προσπάθειας για κατασκευή ενός στρατηγικού συστήματος που ενσωματώνει ενέργεια, υποδομές και ασφάλεια. Η Ανατολική Μεσόγειος λειτουργεί σαν κεντρικό σημείο για όλα αυτά, και συνιστά μια πλατφόρμα για τη σύνδεση με την Ευρώπη. Η άμιλλα μεταξύ των κρατών του κόλπου στο χώρο αυτό θα συμβάλλει στην ανάπτυξη νέων διαδρόμων, στην ανακατανομή της οικονομικής και στρατηγικής ισχύος, και τη διαμόρφωση νέων συμμαχιών στο χώρο. 

* Ο Γεώργιος Γκορέζης είναι υποστράτηγος ε.α., αρθρογράφος, συγγραφέας. E-mail:  Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.. web: ggore.wordpress.com.