Τεχνητή Νοημοσύνη: Το τέλος της ανθρώπινης σκέψης;

Πολύς είναι ο ντόρος που γίνεται τελευταία για την τεχνητή νοημοσύνη και όχι αδικαιολόγητα. Ένα κορυφαίο τεχνολογικό επίτευγμα των ημερών μας δεν  μπορεί παρά να προκαλεί θύελλα συζητήσεων, προβληματισμών, αλλά, όπως συνήθως συμβαίνει με την εμφάνιση  καθετί καινούργιου, και επιφυλάξεων.                                                                                                                          

Είναι γεγονός ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει  ολοένα και περισσότερο στη ζωή μας, επηρεάζοντας αναπόφευκτα -με τον ένα ή τον άλλο τρόπο- την καθημερινότητά μας. Τούτο σημαίνει ότι είτε είναι κανένας ενθουσιασμένος για αυτό, είτε το φοβάται, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης έχουν αρχίσει να διεισδύουν σχεδόν σε κάθε κλάδο και πρέπει να μάθουμε να τις χρησιμοποιούμε. Ειδικότερα με την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών υπολογιστών που ο «τρόπος σκέψης» τους μοιάζει ολοένα και περισσότερο με τον ανθρώπινο, αφού ο άνθρωπος είναι ο «τροφοδότης» τους, η χρήση τους είναι αναπόφευκτη, αν θέλουμε να συμβαδίζουμε με τις σημερινές τεχνολογίες. Αυτό όμως που πολλοί δεν μπορούν να συμφωνήσουν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα ωφελήσει ή όχι. 

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί να είναι μονολεκτική ούτε μπορεί να δοθεί με έναν πειστικό τρόπο παρά μόνο αν διερευνήσουμε το ισοζύγιο των ωφελειών από τις πιθανές ζημίες της στη ζωή μας. Η διερεύνηση αυτή προϋποθέτει ορισμένες στοιχειώδεις γνώσεις - όχι απλά πληροφορίες- γύρω από το πολυπροβαλλόμενο αυτό τεχνολογικό επίτευγμα. Η τεχνητή νοημοσύνη ή αλλιώς Artificial Intelligence (AI έι άι) είναι η διαδικασία όπου οι υπολογιστές παίρνουν δεδομένα, δρουν βάσει αυτών και μαθαίνουν από την εμπειρία τους, με σκοπό να εκτελούν αυτόματα διάφορες εντολές. Με λίγα λόγια, πρόκειται για μηχανική νοημοσύνη που προσομοιώνει την ανθρώπινη συμπεριφορά ή σκέψη και εκπαιδεύεται για να λύνει συγκεκριμένα προβλήματα. 

Ερχόμενοι, τώρα, στην αποτίμηση του προαναφερθέντος ισοζυγίου, οφείλουμε να ανακαλέσουμε στη μνήμη μας την εύστοχη όσο και καίρια άποψη του σπουδαίου Γάλλου μαθηματικού, φυσικού, συγγραφέα, φιλόσοφου και θεολόγου Πασκάλ ότι η τεχνολογία συνιστά ταυτόχρονα ευλογία και κατάρα, ως εξαρτώμενη από τη χρήση του, επομένως όλα ανάγονται στον χρήστη άνθρωπο και στον τρόπο χρήσης της. Το μαχαίρι, για παράδειγμα, μπορεί να χρησιμεύσει σε ποικίλες χρήσεις, το ίδιο όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως φονικό όργανο.                                                                                                                    Εκκινώντας, λοιπόν, από τα θετικά της, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να φέρει την επανάσταση σε πολλούς κλάδους, αφενός με τη μείωση των λαθών, αφετέρου με τη δυνατότητα που παρέχει για ταχύτερες αποφάσεις. 

Η εξοικονόμηση χρόνου και πόρων για μια εταιρεία μπορεί να είναι ανεκτίμητη και είναι κάτι που η τεχνητή νοημοσύνη καταφέρνει. Συνεργάζεται με διάφορες τεχνολογίες που βοηθούν τις μηχανές να λαμβάνουν αποφάσεις ταχύτερα από τους ανθρώπους, με αποτέλεσμα να γίνονται ταχύτερα και οι ενέργειες. Εξαιρετική μπορεί να αποβεί η συμβολή της στην πρόβλεψη γεγονότων και καταστάσεων, αφού έχει τη δυνατότητα από μια πλειάδα επιστημονικών δεδομένων και πληροφοριών, να προβεί σε πολύ χρήσιμες προβλέψεις. Ακόμη και σε προσωπικό επίπεδο μπορεί να παράσχει πολύτιμες πληροφορίες και συμβουλές σε διάφορα ερωτήματα ή και προβλήματα που της τίθενται.                                                                         

Στα αρνητικά τής καταλογίζουν την αλλαγή του εργασιακού σκηνικού. Μια συχνή και όχι αβάσιμη ανησυχία που έχουν πολλοί βλέποντας την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης είναι η αντικατάσταση του ανθρώπινου δυναμικού από τις μηχανές. Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να αλλάξει το εργασιακό σκηνικό καταργώντας κάποια πιο παραδοσιακά και «χειροκίνητα» επαγγέλματα τα οποία θα αντικατασταθούν γρήγορα. Τούτο, όμως, άπτεται της εργασιακής φιλοσοφίας και πολιτικής, την οποία καλούνται να εφαρμόσουν με τις απαραίτητες προσαρμογές οι πολιτικοί ιθύνοντες, επιβάλλοντας όρους και κανόνες στην άπληστη κερδοφορία των επιχειρηματιών. Εξάλλου, όσο και να μπορούν τα συστήματα να αντικαταστήσουν μια ανθρώπινη εργασία, αυτό που δεν μπορεί να αντικατασταθεί είναι ο παράγοντας του συναισθήματος. Τέλος, απαγορευτικό είναι για ορισμένες επιχειρήσεις το κόστος επένδυσης στην τεχνητή νοημοσύνη. Δεν είναι κρυφό πως τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι φθηνά. 

Σε ό,τι αφορά, τώρα, το κρίσιμο ερώτημα το οποίο θέτει ο τίτλος της επιφυλλίδας μας, η απάντηση ούτε απλή είναι ούτε μονολεκτικά μπορεί να δοθεί. Για το «τέλος» της Ιστορίας, της Δημοκρατίας, της Ιδεολογίας, του Κόσμου (κατά κόρον), έχουν «προφητέψει» κατά καιρούς πολλοί (από τον Νοστράδαμο ως τον Φουκουγιάμα), τσαρλατάνοι και μη. Κανένα όμως «τέλος», προς απογοήτευσή τους, δεν ήρθε. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για το «τέλος» της ανθρώπινης σκέψης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν παραμονεύουν σημαντικοί κίνδυνοι. Όλα, όμως, όπως προειπώθηκε, θα εξαρτηθούν από τον τρόπο χρήσης της από τον άνθρωπο.

 Είναι άκρως ενδιαφέρουσες εν προκειμένω οι απόψεις του Philippe Bernard, αρθρογράφου της έγκυρης Monde, σχετικά με τις επιπτώσεις της ΑΙ στο γράψιμο, κατά συνέπεια και στη σκέψη. Σημειώνει ο εν λόγω αρθρογράφος (THE PRESIDED, 28-4-2026): «Το γράψιμο δεν είναι μόνο ένας τρόπος επικοινωνίας, είναι κι ένα ισχυρό μέσο που σε βοηθάει να βάζεις σε τάξη τις ιδέες σου, να οργανώνεις τη σκέψη σου, να διαχειρίζεσαι την πολυπλοκότητα». «Ο τρόπος που γράφουμε διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε», παρατηρεί στον «New Yorker» o Αμερικανός συγγραφέας Hua Hsu, συναντώντας την αξιωματική ρήση του σπουδαίου Γάλλου Φιλόσοφου Καρτέσιου “cogito ergo sum”, «σκέφτομαι άρα υπάρχω».                                                        

Σε ένα άρθρο της που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα The Conversation, η Αμερικανίδα γλωσσολόγος Ναόμι Μπάρον αναρωτιέται αν η ΑΙ απειλεί τις συντακτικές ικανότητες των φοιτητών, την αξία της διαδικασίας του γραψίματος και τη σημασία του ως εργαλείου σκέψης. Πολλοί  φοιτητές αδυνατούν να διαβάσουν ένα ολόκληρο μυθιστόρημα ή να γράψουν μια έκθεση με αυτόνομο τρόπο.                                 

Σε ένα πολύ τεκμηριωμένο δοκίμιο με τίτλο «Η εποχή της ανθρώπινης απαξίωσης», ο πρόεδρος του ARTE France Μπρουνό Πατινό απευθύνει έκκληση να αποτρέψουμε τη νέα καταστροφή, αυτό που έρχεται δηλαδή μετά την κυριαρχία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Και συγκρίνει την εκθρόνιση του βιβλίου από την οθόνη με την αντικατάσταση (που περιγράφει ο Βικτόρ Ουγκώ στην Παναγία των Παρισίων) της αρχιτεκτονικής από την τυπογραφία. Και στις δύο περιπτώσεις, αλλοιώνεται ριζικά η σχέση μας με το νόημα των πραγμάτων. 

Επιγραμματικά: η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι μια κατάκτηση της προχωρημένης στις μέρες μας τεχνολογίας και μια αναντίρρητη πραγματικότητα. Η έκβαση των αποτελεσμάτων της θα εξαρτηθεί, όπως συμβαίνει με όλα τα τεχνολογικά επιτεύγματα, από τον τρόπο χρήσης της, επομένως από τον χρήστη άνθρωπο, η ηθικοποίηση του οποίου μέσω της κατάλληλης αγωγής ανάγεται σε κρίσιμο ζητούμενο.