Τα νεκρά ψάρια και η εικόνα της λίμνης…

 Ενώ αναμένονται ακόμη τα αποτελέσματα των αναλύσεων για τα αίτια που προκάλεσαν το φαινόμενο με τα νεκρά ψάρια στη λίμνη μας, το θέμα άρχισε σιγά - σιγά να ξεχνιέται. Τα ερωτήματά μου είναι όμως αρκετά: Μέχρι πότε θα περιμένουμε τις επίσημες ανακοινώσεις των επιστημόνων; Οι μέχρι τώρα εκτιμήσεις τους αποσυνδέουν το φαινόμενο από πιθανή ρύπανση των νερών της λίμνης. Μήπως, όμως, τα αίτια παραμένουν ακόμη άγνωστα και βρισκόμαστε σε αναμονή νέων απαντήσεων; Νομίζω ότι πρέπει να κλείσουν οριστικά όλα τα σενάρια που προέκυψαν, καθώς και όσα άλλα εξακολουθούν να διακινούνται.

Για την ταξινόμηση της οικολογικής κατάστασης των λιμνών παρακολουθούνται τα γενικά φυσικοχημικά στοιχεία και οι ειδικοί ρύποι, τα οποία λαμβάνονται υπόψη για την αξιολόγηση της υψηλής και καλής οικολογικής κατάστασης (οικολογικό δυναμικό). Οι δειγματοληψίες γίνονται κατά τη θερμή περίοδο, αλλά και εποχιακά το υπόλοιπο έτος. Υπάρχουν όμως οι κατάλληλοι σταθμοί στη λίμνη Παμβώτιδα, ώστε να πραγματοποιούνται οι απαιτούμενες μετρήσεις θερμοκρασίας, διαλυμένου οξυγόνου, ηλεκτρικής αγωγιμότητας, pH, δυναμικού οξειδοαναγωγής (ORP) κ.λπ.;

Στη λίμνη μας έχει εγκατασταθεί, από τις αρχές του 2023, ένας σταθμός του ΕΛΚΕΘΕ στην πλατεία Μαβίλη, ο οποίος καταγράφει καθημερινά δεδομένα σχετικά με την ποιότητα του νερού. Παράλληλα, ο Δήμος, μέσω του έργου «Climaborough», προχώρησε τον Οκτώβριο του 2025 στην εγκατάσταση δύο αισθητήρων παρακολούθησης της ποιότητας και της στάθμης των υδάτων στη λίμνη Παμβώτιδα, ενός στην περιοχή της Κυρά Φροσύνης και ενός στο Νησί. Επιπλέον, υπάρχει και ένας φορητός αισθητήρας ποιότητας υδάτων για περιοδική συλλογή δεδομένων, σε συνεργασία με τον ΟΦΥΠΕΚΑ.

Από τον πρώτο σταθμό (ΕΛΚΕΘΕ) υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Για τους υπόλοιπους, όμως, δεν γνωρίζω αν έχουν δημοσιοποιηθεί αποτελέσματα. Σύμφωνα με τις μετρήσεις αυτών των σταθμών και τα στοιχεία των σχετικών δεικτών, αξιολογείται η ποιότητα του νερού και η σημασία της για την επιβίωση των υδρόβιων οργανισμών και τη συνολική οικολογική κατάσταση της λίμνης μας. Η συμβολή τους στη συνεχή παρακολούθηση και ανάλυση της ποιότητας του νερού είναι απαραίτητη, προκειμένου να αξιολογείται το οικοσύστημα της λίμνης.

Προ ολίγων ημερών πληροφορήθηκα ότι υπάρχει μια πρώτη ενημέρωση από το Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων («ΒΗΜΑ», 04-05-2026) σχετικά με τα αίτια των περιστατικών, τα οποία φαίνεται να συνδέονται μεταξύ τους. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, προκειμένου να διαπιστωθεί τι ακριβώς συμβαίνει στη λίμνη.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται, οι μαζικοί θάνατοι των ψαριών «πεταλούδα» (θηλυκά του είδους) δεν οφείλονται σε αιφνίδια ρύπανση ή σε ασφυξία, αλλά πιθανότατα σε έναν συνδυασμό παραγόντων που σχετίζονται με την ταυτόχρονη επικράτηση δυσμενών περιβαλλοντικών συνθηκών και με διάφορες παραμέτρους του νερού, οι οποίες συνδέονται με τη συνολική χημική και οικολογική κατάσταση της λίμνης μας.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις των καθηγητών κ. Ιωάννη Λεονάρδου και κ. Ανθής Οικονόμου, η χαμηλή ενεργειακή κατάσταση των ψαριών μετά τη διαχείμαση, σε συνδυασμό με το στρες της αναπαραγωγής, τις απότομες αυξήσεις της θερμοκρασίας και την πιθανή πρόσθετη επιβάρυνση από οριακά χαμηλές συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου στο νερό, φαίνεται ότι οδήγησαν στον θάνατο νεαρών αλλά γενετικά ώριμων ψαριών ηλικίας 2 έως 3 ετών. Παράλληλα, το γεγονός ότι η καταγεγραμμένη θνησιμότητα αφορά αποκλειστικά ένα είδος ψαριού ενισχύει την ανάγκη διερεύνησης ακόμη και πιθανής παθολογικής αιτιολογίας.

Πληροφοριακά αναφέρω ότι η θερμοκρασία του νερού αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες, καθώς επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις μεταβολικές διαδικασίες των υδρόβιων οργανισμών. Οι τιμές pH μεταξύ 9 και 10, δηλαδή έντονα αλκαλικές τιμές, μπορεί να αποδειχθούν βλαβερές για ορισμένα είδη ψαριών. Το διαλυμένο οξυγόνο είναι επίσης καθοριστικής σημασίας για τη ζωή στο νερό και τόσο η έλλειψή του όσο και η υπερβολική συγκέντρωσή του μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την υδρόβια ζωή και την ποιότητα του νερού.

Συσσωρευτικά, όλοι αυτοί οι παράγοντες —και πιθανόν και άλλοι— ίσως επηρέασαν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του νερού της λίμνης μας και οδήγησαν στο φαινόμενο που είδαμε με τα νεκρά ψάρια. Ελπίζω να μην ακολουθήσουν και άλλα παρόμοια φαινόμενα.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικά οικοσυστήματα και οφείλουμε να διατηρούμε την ποιότητά τους σε καλό επίπεδο. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες γύρω από τις λίμνες διαταράσσουν συχνά την ισορροπία των υδάτινων οικοσυστημάτων. Οι συνεχώς αυξανόμενες πιέσεις που δέχονται οι υδατικοί πόροι θέτουν σε κίνδυνο τόσο την ποιότητα του νερού όσο και τη συνολική λειτουργία των οικοσυστημάτων τους.

Η λίμνη μας παρουσιάζει φαινόμενα ευτροφισμού και, κατά τη διάρκειά του, το οικοσύστημα βρίσκεται εκτός ισορροπίας ως προς τα βιοτικά, φυσικά και χημικά χαρακτηριστικά του. Ο υπερτροφισμός αποτελεί το τελικό στάδιο αυτής της διαδικασίας και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην πλήρη καταστροφή του οικοσυστήματος.

Η συνεχής ενημέρωση των δημοτών και των πολιτών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την προστασία της λίμνης μας, η οποία αποτελεί τόπο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους για την πόλη μας και σημαντικό τουριστικό προορισμό.

* Ο Δημήτρης Μακρής είναι Πολιτικός Μηχανικός Τ.Ε..