Κρίση του πολιτικού λόγου και πρόβλημα Παιδείας…

Όσοι παρακολουθούμε, χωρίς καμία κομματική δέσμευση, τα πολιτικά πράγματα της χώρας μας, ιδιαίτερα κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια της βαθιάς και πολύπλευρης κρίσης και της συνακόλουθης χρεοκοπίας, διαπιστώνουμε την ανάλογη βαθιά κρίση που διέρχεται ο πολιτικός λόγος. Δεν νομίζω πως στο παρελθόν έχουμε ξαναζήσει σκηνές της πολιτικής ζωής, όπως καθημερινά τις ζούμε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Συνηθισμένο και διαρκές το φαινόμενο του τοξικού πολιτικού λόγου, ιδιαίτερα σε επίπεδο υπουργών και πολιτικών αρχηγών, γεγονός που συνεπάγεται πολλές και ειδικές μορφές κρίσης σε βασικούς τομείς της δημόσιας ζωής, όπως είναι: η κρίση στην πολιτική ζωή, στη διοίκηση, στη δικαιοσύνη και ιδιαίτερα η κρίση που περνάει η σχέση του απλού πολίτη με αυτούς που διοικούν ή φιλοδοξούν να διοικήσουν τη χώρα.

Το φαινόμενο αυτό απασχόλησε διακεκριμένες προσωπικότητες του τόπου και μάλιστα σε εποχές που η κρίση στη σχέση του πολίτη με τους επίσημους εκπροσώπους της πολιτείας παρουσιαζόταν σε ηπιότερη μορφή.

Ξεκάθαρος στις απόψεις του, ο Ελύτης δεν δίστασε να διακηρύξει πως δύο είναι βασικά οι παράγοντες «των παρεκκλίσεων της πολιτικής ηγεσίας από το ήθος του λαού μας»: ο πρώτος έχει σχέση με «την εκ του αφανούς και εκ των έξω προστατευτική κατεύθυνση, που συχνά ξεπερνά την προσαρμοστική προσαρμογή, με την οποία σχετίζεται η αλληλεξάρτηση των εθνοτήτων, και καταλήγει στη δουλοπρέπεια». Ο δεύτερος παράγοντας —προσθέτει—, στον οποίο «οφείλονται όλα τα κακά που θα μπορούσα να καταγγείλω», σχετίζεται με το ζήτημα της βαθύτερης ελληνικής παιδείας! Δεν διστάζει δε να διακηρύξει πως «οι πολιτικοί μας, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, από άποψη ελληνικής παιδείας βρίσκονται σε βαθιά μεσάνυχτα».

Σε παρόμοιο κλίμα κινείται και η άποψη του ποιητή Νίκου Γκάτσου —την οποία μάλιστα επικαλέστηκε και ο Μίκης Θεοδωράκης κατά την τελετή υποδοχής του ως επίτιμου μέλους της Ακαδημίας Αθηνών—, επισημαίνοντας ότι «η σύγχρονη Ελλάδα έγινε από τις εξαιρέσεις της». Συζήτησα κάποτε με ένα φίλο μου συνάδελφο, που είχε ασχοληθεί με την ποίηση του Γκάτσου, και σε ερώτησή του προς τον ποιητή τι εννοούσε με αυτή τη φράση, του απάντησε ότι εννοούσε τις πολιτικές εξαιρέσεις και του εξήγησε ότι αναφερόταν στους τρεις μεγάλους πολιτικούς της νεότερης Ελλάδας: τον Καποδίστρια, τον Τρικούπη και τον Βενιζέλο, που ήταν και οι τρεις άνθρωποι βαθύτατα καλλιεργημένοι πνευματικά και κάτοχοι της ελληνικής παιδείας.

Αν, με αυτά τα κριτήρια, θελήσουμε να αξιολογήσουμε τους πολιτικούς που τους ακολούθησαν, μπορούμε, πιστεύω, να σταματήσουμε και να μείνουμε σε δύο πολιτικές προσωπικότητες: στον Γεώργιο Παπανδρέου και στον Ηλία Ηλιού, οι οποίοι άσκησαν από τις θέσεις που βρέθηκαν πολιτική και πίστεψαν πως η σωστή άσκησή της δεν μπορεί να εννοηθεί από ανθρώπους που βρίσκονται, κατά τον Ελύτη, «σε βαθιά μεσάνυχτα από άποψη ελληνικής παιδείας».

Θυμάμαι την αγόρευση του Γεώργιου Παπανδρέου στη Βουλή. Είχε θέμα την Παιδεία και τόνισε: «Η Δημοκρατία μόνον τότε θα είναι πραγματικά Δημοκρατία, όταν η Παιδεία είναι κτήμα του Λαού και όχι προνόμιον του πλούτου. Τότε υπάρχει αληθής δικαίωσις της Δημοκρατίας, όταν, δια της αναδείξεως των αρίστων εκ των κόλπων της, γίνει αληθής Αριστοκρατία. Μόνον τότε η Δημοκρατία ευρίσκει δικαίωσιν, όταν καταστεί εις την πράξιν Αριστοκρατία. Όταν οι άριστοι ηγούνται του Λαού. Αλλά τούτο καθίσταται δυνατόν μόνον όταν όλα τα τάλαντα της Φυλής, βοηθούμενα οικονομικώς από το σύνολον, κατορθώνουν να σταδιοδρομήσουν και να λάβουν τη θέση η οποία τους ανήκει από το “χάρισμα δωρεάς”, με το οποίον ήλθαν εις τον κόσμον».

Τι σχέση έχει αυτή η Δημοκρατία με αυτήν που ασκούν και διαφημίζουν αυτοί που μας κυβέρνησαν και μας κυβερνούν; Διατηρούνται ζωντανές οι εικόνες που σχημάτισα όταν διάβασα το βιβλίο του Ηλία Ηλιού με τίτλο: «Το μήνυμα του Θουκιδίδη».

Εικόνα πρώτη: «Το ότι η μετριοπαθής, συνετή και υπεύθυνη γραμμή μας αποτελούσε κίνδυνο για την αντίδραση το μαρτύρησε εύγλωττα ο τότε (1956-1958) υπουργός Ασφαλείας Ευάγγελος Καλατζής, που, απευθυνόμενος σε μένα από το βήμα της Βουλής, είπε: “Δεν σας θέλουμε εδώ μέσα, βγείτε στο βουνό”. Εγώ απάντησα στον Καλατζή: “Δεν θα σας κάνουμε το χατήρι, θα σας ρέψουμε στη νομιμότητα, προασπίζοντας τη νομιμότητα”».

Εικόνα δεύτερη: «Η ηγεσία της Αριστεράς, με το διαμάντι της Εθνικής Αντίστασης στο ενεργητικό της, που κράτησε στα χέρια της την Ελλάδα σε μια από τις μεγάλες ανατάσεις της νεότερης ιστορίας μας, καταδείχτηκε —σε ορισμένες περιπτώσεις— κατώτερη από τις περιστάσεις και βάδισε τον δρόμο με τις πεπονόφλουδες. Δεν άφησε πεπονόφλουδα που της έριχνε η ντόπια ή η ξένη αντίδραση να μην την πατήσει. Λάθη που συνεχίζονται και σήμερα. Λάθη αριστερίστικου χαρακτήρα που τελικά στεριώνουν την αντίδραση και την εξάρτηση από τους ξένους, κλονίζοντας κάθε φορά τη Δημοκρατία και την εθνική ανεξαρτησία, σύμφωνα με τον νόμο της ετερογονίας των σκοπών, που η Ιστορία έχει πληθώρα παραδειγμάτων γι’ αυτόν: για άλλο σκοπό ξεκινάει ο αδέξιος ή ηλίθιος φορέας της ιστορικής στιγμής και στο αντίθετο αποτέλεσμα καταλήγει».

 Τι σχέση έχουν αυτά που γράφει στο βιβλίο του «Το μήνυμα του Θουκιδίδη» ο Ηλιού με αυτά που λένε κάποιοι από αυτούς που ισχυρίζονται ότι είναι αριστεροί; Βλέπετε ότι όλα είναι θέματα Παιδείας. Η Παιδεία όμως στον τόπο μας, όπως γράφει ο Μ. Πλωρίτης, κατευθύνεται από «μηχανισμούς που υποτάσσουν κράτος και κοινωνία στις θελήσεις και στις βλέψεις ενός συστήματος, όπου η ασύδοτη ελευθερία των ισχυρών προϋποθέτει και εδράζεται στην ανελευθερία των ανίσχυρων, και μένει έτσι επειδή συμφέρει έτσι να μένει», για να μπορούν να κυβερνούν τον τόπο αυτοί που, αν πιστέψουμε τον Ελύτη, «από άποψη ελληνικής παιδείας βρίσκονται σε βαθιά μεσάνυχτα».