Μάη μου με τα λουλούδια…

Ο Μάιος, ο πέμπτος μήνας του ημερολογίου μας, με διάρκεια 31 ημερών, ήταν ο τρίτος μήνας του αρχικά δεκάμηνου αρχαίου ρωμαϊκού ημερολογίου. Η ονομασία του προέρχεται από το όνομα της αρχαίας ρωμαϊκής θεότητας Majia (Μάγια), που, με τη σειρά του, προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη μαία, που σημαίνει τροφός, μητέρα. Συνεπώς, ως θεότητα η Μαία συμβόλιζε τη γονιμότητα της γης. Την Μάγια τιμούσαν οι Ρωμαίοι την Πρωτομαγιά με ειδικές εορτές και θυσίες. Αργότερα η θεά  ταυτίστηκε με την ελληνική νύμφη Μαία, την ομορφότερη από τις Ατλαντίδες, μητέρα του θεού Ερμή.

Ο Μάιος είναι ο μήνας των λουλουδιών και της βλάστησης, αλλά και, σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασιολογία, μήνας φορτισμένος από μαγική επήρεια. Η αντίληψη αυτή φαίνεται να πηγάζει από παρετυμολογική σύνδεσή του με τις λέξεις μάγια και μαγεία, δημιουργώντας μια σειρά προλήψεων, η γνωστότερη από τις οποίες είναι η αποφυγή γάμων το μήνα αυτό: ‘’Το Μάη μήτε δέντρο να φυτέψεις, μήτε παιδί να παντρέψεις.’’ Μάλιστα την εποχή που μόνο τα γαϊδούρια σμίγουν.

Πέρα όμως από κάθε δεισιδαιμονική αντίληψη που εκδηλώνεται με διάφορες προλήψεις και μαγικότροπες προφυλάξεις, ο Μάιος είναι μήνας χαράς και λατρείας της βλάστησης, με δοξασίες και έθιμα που έχουν διαχρονικό και πανελλήνιο χαρακτήρα. Ιδιαίτερα την πρώτη μέρα, την Πρωτομαγιά, παράλληλα με την ξεχωριστή σημασία που έχει και στη χώρα μας ως γιορταστική απεργία των εργαζομένων, βιώνεται παραδοσιακά σαν οριστική νίκη της φύσης στον αγώνα της για νέα καρποφορία: ‘’Τώρα Μαγιά, τώρα δροσιά, τώρα το καλοκαίρι…’’ λέει το τραγούδι, δίνοντας το σύνθημα για γιορτασμό στα καταπράσινα λιβάδια, που χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια του ανθρώπου να φέρει στο σπίτι του τη δροσιά και τη γονιμότητα της φύσης.

Του Μάη την ανθισμένη φύση και την Πρωτομαγιά διάλεξαν ποιητές και ζωγράφοι, αλλά και οι ανώνυμοι ποιητές και στιχουργοί να υμνήσουν τον έρωτα, την αγάπη, την ομορφιά και τους καημούς. Γιατί τ’ ανθισμένα δέντρα κι οι ανθοί, μετά τη βαρυχειμωνιά, ξαναφέρνουν λουλουδιασμένη την ελπίδα. ‘’Ιτιά – ιτιά λουλουδιασμένη μου ’χεις την καρδιά καμένη…’’ Χρώματα κι αρώματα, γλυκοκελαηδήματα και τρίλιες στον πρωτομαγιάτικο εναγκαλισμό με στεφάνια κι ανθοδέσμες. Γλυκές αποχρώσεις κι ευωδιές μέσα στην ανθισμένη φύση, αναπνέοντας παραδείσια ομορφιά.

Ερωτοτροπούνε τ’ αετόπουλα με πρωτόβγαλτες περδικοπούλες στις πλαγιές και στα λαγκάδια. Αχολογούν τσοπάνηδων φλογέρες, κουδούνια, βελάσματα, καμπάνας ο γλυκόηχος ήχος να αντιλαλεί στις ρεματιές. Τον Μάη οι τσοπάνηδες, αποχαιρετώντας τα χειμαδιά, αφού θυσιάσουν τον ‘’αγιωργίτη’’ αμνό, παίρνουν το δρόμο του γυρισμού στα πανέμορφα ελατοσκέπαστα και τρεχούμενων νερών αλπικά λιβάδια. Παντού στήνονται χοροστάσια σ’ ένα όμορφο γιορτασμό φύσης και ανθρώπων.

‘’Μάη μου, Μάη δροσερέ κι Απρίλη λουλουδάτε / Ο Μάης με τα τριαντάφυλλα κι Απρίλης με τα λουλούδια / Άνοιξε να μπω να δω τη λυγερή πώς στρώνει, πώς κοιμάται / Πώς στρώνει στα τριαντάφυλλα, κοιμάται στα λουλούδια…’’

Εκείνα τα χρόνια όλοι οι Γιαννιώτες βγαίναμε στην εξοχή ‘’να πιάσουμε τον Μάη’’, όπως συνηθιζότανε να λέγεται τότε, την Πρωτομαγιά, στη ‘’Βρύση του Πασιά’’ στο Καλπάκι, στις πλαγιές που ήταν καταπράσινες, στρωμένες με χαμομήλι, παπαρούνες και από τα πρώτα λουλούδια που πρωτάνθιζαν και κάτω από τα δέντρα, όπου στρώναμε τα φαγητά που ήμασταν φορτωμένοι, οι γονείς και εμείς τα παιδιά, τραγουδώντας τραγούδια που μαθαίναμε στο σχολείο του Μάη:

-‘’Ο Μάιος μας έφτασε, εμπρός βήμα ταχύ / να τον προϋπαντήσουμε παιδιά στην εξοχή…’’-‘’Καλώς τονε το Μάη, το χρυσομάη / με τ’ άνθη στολισμένος ήρθες πάλι. / Πρωτομαγιά, τα λουλούδια γιορτάζουν / και τα πουλιά τα ταίρια τους φωνάζουν.’’

Την ομορφιά και τη δροσιά του Μάη θέλουν να φέρουν στο σπίτι οι άνθρωποι, φτιάχνοντας το Πρωτομαγιάτικο στεφάνι, σύμβολο της ημέρας, με λογής άνθη και πρασινάδες, χωρίς τότε να παραλείψουν να βάλουν και ένα σκόρδο για το βάσκανο μάτι. Το Μαγιάτικο στεφάνι το βάζαμε κάτω από τον σταυρό, καμωμένο με τη φλόγα του κεριού από την Ανάσταση, που συνήθως προηγείται, πάνω από τις εξώθυρες.

Σ’ όλα τα μέρη, μόνος άτρωτος από τα μάγια πιστεύεται ο γεννημένος τον μήνα αυτό: (Το Μάη γεννήθηκα και μάγια δεν φοβάμαι).

Ο Μάης με τα μάγια του σμίγει και ξεχωρίζει. Είναι ο μήνας του έρωτα, αλλά και της στέρησης, του αποχωρισμού και της εγκατάλειψης. Μάης της δροσιάς, αλλά και Μάης – Κάγης. ‘’Μάη μου μάγεψέ τονε… Μέρα Μαγιού μου μίσεψες… Μάης, μαγεύω, μισεύω…’’. Όπως λέει και το γνωστό τραγούδι που χορεύουμε εδώ στην Ήπειρο: ‘’Πρωτομαγιά μου τά ’ριξες τα μάγια και με μάγεψες…’’.

Όπως όλοι οι μήνες, έτσι και ο Μάης – Μάγης είναι ο μαγικός μήνας, ο μήνας με τα μάγια, κατά το Γενάρης – γέννα, Φλεβάρης – φλέβα κ.λπ. Μια άλλη δοξασία: ο Μάης, καβάλα στα γαϊδούρια και στ’ άλογα, κυνηγάρης άρχοντας, κρατεί το μαγικό βοτάνι, το Μαγιοβότανο, το Μαγιόξυλο, προσφέρει άνθη, μεθά τις κόρες κι όποια πλανέψει την εγκαταλείπει… σαν καλαμιά στον κάμπο του στεγνού καλοκαιριού.

‘’Ακούστε εσείς οι όμορφες και σεις οι μαυρομάτες / το Μάη κρασί μη πίνετε κι όξω μη κοιμηθείτε / τι βγαίνουν κλέφτες για φιλιά και περπατούν τη νύχτα / σέρνουν ψωμί για τα σκυλιά να τρων να μην γαυγίζουν / σέρνουν το μαγιοβότανο, μαγεύουν τα κορίτσια.’