Ανάγκη για προσαρμοστικότητα!
- Στην Ελλάδα βλέπουμε καθημερινά τις αυξήσεις που φτάνουν στο σούπερ μάρκετ, στη βενζίνη και στους λογαριασμούς. Και τότε αρχίζουμε να μετράμε αλλιώς την κατάσταση. Τι χρειαζόμαστε πραγματικά; Τι μπορεί να περιμένει; Κάθε ευρώ μετράει αλλιώς. Αυτές οι μικρές αλλαγές μπαίνουν σιγά σιγά στην καθημερινότητά μας. Στις αποφάσεις για τη δουλειά, το σχολείο, την οικογένεια.
Είναι δεδομένο πως η οικονομία γίνεται πιο ασταθής. Και αυτό φαίνεται παντού. Στον τρόπο που ψωνίζουμε, στο πως οργανώνουμε τη ζωή μας, στο τι αφήνουμε για αργότερα. Αλλάζει και η κοινωνική μας ζωή. Οι οικογένειες αλλάζουν σχέδια. Λιγότερα ταξίδια, λιγότερες έξοδοι. Οι γονείς αναγκάζονται να ξανασκεφτούν τις εξωσχολικές δραστηριότητες. Και οι περισσότεροι προσπαθούν απλά να προσαρμοστούν.
Οι δημόσιες υπηρεσίες πιέζονται. Τα σχολεία και τα νοσοκομεία προσπαθούν να λειτουργήσουν με λιγότερα. Και η ψυχολογία μας δεν μένει ανεπηρέαστη. Η αίσθηση ότι η ζωή μας εξαρτάται από γεγονότα μακριά από εμάς δημιουργεί άγχος και ανασφάλεια. Ακόμα και απλές πράξεις, όπως μια βόλτα στο πάρκο ή ένα απλό σούπερ μάρκετ, χρειάζονται σχεδιασμό και προνοητικότητα. Μια απόφαση, σε μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα μακριά, μπορεί να αλλάξει τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Τόσο απλά.
Όλοι καλούμαστε να προσαρμοστούμε, να ξανασκεφτούμε προτεραιότητες και να βρούμε τρόπους να συνεχίσουμε τη ζωή μας παρά τις προκλήσεις. Η πολιτική και οι διεθνείς αποφάσεις φαίνονται μακριά, αλλά επηρεάζουν την καθημερινότητα. Κάθε κυβερνητική στρατηγική, κάθε συμφωνία ή κυρώσεις αλλάζουν την οικονομία και τη ζωή των ανθρώπων, ακόμα και σε χώρες που δεν συμμετέχουν άμεσα στις συγκρούσεις.
Η σταθερότητα, η ασφάλεια και η ποιότητα ζωής εξαρτώνται πλέον από τις συλλογικές σχέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, όχι μόνο από προσωπικές επιλογές. Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η ανάγκη για προσαρμοστικότητα γίνεται καθοριστική. Οι κοινωνίες καλούνται να βρουν τρόπους να προστατεύσουν τους ανθρώπους από τις συνέπειες διεθνών κρίσεων, να ενισχύσουν την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα και να διασφαλίσουν ότι η καθημερινή ζωή μπορεί να συνεχιστεί παρά την αβεβαιότητα.
Οι κρίσεις δεν χρειάζεται να καθορίζουν τη ζωή μας. Κάθε αγορά, κάθε μικρή απόφαση, κάθε αλλαγή στη ρουτίνα μας είναι μια ευκαιρία να πάρουμε πίσω τον έλεγχο. Η δύναμη να συνεχίσουμε να ζούμε με αξιοπρέπεια και ασφάλεια βρίσκεται στις δικές μας επιλογές σε κάθε στιγμή της καθημερινότητας. Και αν μπορέσουμε να συνδέσουμε αυτές τις προσωπικές επιλογές με τη συνεργασία και την αλληλεγγύη γύρω μας, οι κρίσεις δεν θα καθορίζουν τη ζωή μας, εμείς θα καθορίζουμε τον τρόπο που ζούμε, παρά τις προκλήσεις.
Το συμπέρασμα είναι ότι όλα αυτά είναι αναγκαία, αλλά όχι αρκετά. Γιατί υπάρχει μια αλήθεια που δεν λέγεται. Ο πιο αποτελεσματικός μηχανισμός ελέγχου των τιμών δεν είναι το κράτος. Είναι ο καταναλωτής. Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης στην πράξη. Για την πρώτη μιλάμε συνεχώς, για τη δεύτερη, σχεδόν ποτέ. Κι όμως, εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη. Αν ένα προϊόν είναι ακριβό, δεν το αγοράζεις. Τόσο απλά. Το αφήνεις στο ράφι. Επιλέγεις άλλο. Περιμένεις. Αν αυτό γίνει μαζικά, η τιμή θα πέσει. Όχι από καλή θέληση, αλλά από ανάγκη. Γιατί κανένα προϊόν δεν μπορεί να μένει απούλητο επ’ άπειρον. Καμία επιχείρηση δεν αντέχει χωρίς τζίρο. Κι όμως, τι κάνουμε στην πράξη; Διαμαρτυρόμαστε και αγοράζουμε, γκρινιάζουμε και πληρώνουμε, καταγγέλλουμε και συνεχίζουμε κανονικά. Σαν να μην υπάρχει εναλλακτική, σαν να είναι όλα αναγκαία και αναπόφευκτα.
Υπάρχουν κατηγορίες προϊόντων όπου η επιλογή είναι υπαρκτή. Υπάρχουν προϊόντα που μπορούν να αντικατασταθούν. Υπάρχουν μάρκες που μπορούν να αντικατασταθούν. Κι εκεί ακριβώς πρέπει να μετατοπιστεί η στάση του καταναλωτή. Όχι γενικά και αόριστα, αλλά στοχευόμενα, επίμονα, με συνέπεια. Όταν η ακρίβεια παύει να είναι απλώς «αποτέλεσμα κρίσεων» και γίνεται «μηχανισμός αύξησης κερδών», τότε η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο θεσμική. Πρέπει να περάσει στα χέρια του καταναλωτή και να γίνει συλλογική.
Η πίεση στην αγορά δεν ασκείται με λόγια, αλλά στο ταμείο. Εκεί ο καταναλωτής έχει τη δύναμη να καθορίσει τις τιμές, αν επιλέξει συνειδητά και ώριμα. Με βάση την τιμή, όχι τη συνήθεια. Με αποχή από ό,τι είναι υπερτιμημένο. Όταν αυτές οι μικρές ατομικές επιλογές γίνουν συλλογικές, γίνονται δύναμη. Και αυτή είναι μια μορφή «νόμου» που δεν χρειάζεται να ψηφιστεί στη Βουλή. Χρειάζεται μόνο να την αποφασίσει ο πολίτης!
