Πτήση χωρίς σύνορα…

 Πελαργοί και χελιδόνια. Οι φτερωτοί αυτοί μετανάστες. Δεν γνωρίζουν σύνορα, μα ούτε και πατρίδες. Σπίτι τους είναι η κάθε γωνιά του πλανήτη. Η ζωή είναι γι’ αυτά ένα θαύμα, ένα όνειρο που δεν μπορεί να περιοριστεί σε μερικές χιλιάδες τετραγωνικά... Για 60 εκατομμύρια χρόνια είναι μετανάστες, ελεύθεροι όμως, χωρίς δουλεμπόρους που να τους υπόσχονται τη Γη της Επαγγελίας ή τόπους υποδοχής αφειδώλευτους στη φιλοξενία. 

Οι φτερωτοί μετανάστες μας δείχνουν το δρόμο για να ζήσουμε ελεύθεροι. Γιατί να μην τον ακολουθήσουμε άραγες; Μια παλιά δοξασία έλεγε πως ο τόπος προορισμού των ιπτάμενων μεταναστών δεν είναι άλλος από το φεγγάρι. Πού πάνε τα πουλιά μετανάστες, πως διανύουν τόσες μεγάλες αποστάσεις, πώς ανακαλύπτουν νέους τόπους; 

Προμηθεύοντας το ίδιο τους το σώμα με περίσσια τροφή, είχαν τα απαραίτητα καύσιμα για ένα μακρινό προορισμό. Εκμεταλλευόμενα τους ανέμους, αφήνουν να τα οδηγούν σε άλλους τόπους. Για αιώνες ολόκληρους, κάθε φθινόπωρο οι άνθρωποι έβλεπαν τους φτερωτούς κατοίκους του πλανήτη να έρχονται κατά κοπάδια στις ακτές της Βόρειας Ευρώπης.

Τα πιο δημοφιλή αποδημητικά πουλιά είναι αυτά που ζουν κοντά μας, τα χελιδόνια και οι πελαργοί αποτελούν για πολλούς ευρωπαϊκούς λαούς αρχέτυπα μεταναστευτικής συμπεριφοράς. Ωστόσο έχουν εντελώς διαφορετικό τρόπο μετανάστευσης.

Οι πελαργοί, όπως τα περισσότερα μεγαλόσωμα πουλιά, έχουν φαρδιές φτερούγες που τους επιτρέπουν να εκμεταλλεύονται τα θερμά ανοδικά ρεύματα του αέρα, παίρνοντας μεγάλο ύψος. Καλύπτουν έτσι μεγάλες αποστάσεις, χτυπώντας ελάχιστα τις φτερούγες τους. Αναγκαστικά οι πελαργοί πρέπει να πάνε στην Αφρική, ελαχιστοποιώντας τα θαλασσινά περάσματα. Οι μισοί πάνε μέσω Γιβραλτάρ και οι υπόλοιποι μέσω Βοσπόρου - Μικράς Ασίας - Μέσης Ανατολής - Σουέζ. Την ίδια διαδρομή επιλέγουν και σχεδόν όλα τα μεταναστευτικά αρπακτικά της Ευρώπης και οι πελεκάνοι. Ακόμη δυο περάσματα της Μεσογείου υπάρχουν μέσω Ιταλίας, Σικελίας Τυνησίας και Κυθήρων – Αντικυθήρων - Κρήτης.

Αντίθετα με τους πελαργούς τα χελιδόνια, όπως όλα τα μικροπούλια πετούν με συνεχή φτεροκοπήματα. Όταν φτάσουν στην Αφρική οι ευρωπαϊκοί πελαργοί συναντούν τους τροπικούς συγγενείς τους. 

Αν ο άνεμος είναι ευνοϊκός τα πουλιά μπορούν να αερογλιστρούν για μεγάλες αποστάσεις χωρίς να κουράζονται. Ένα ταξίδι ως τον τόπο διαχείμασης μπορεί να φτάνει και τα 10.000 χιλιόμετρα. Και από αυτά, τα 2.500 χιλιόμετρα αφορούν ένα υποχρεωτικό μονοκόμματο πέρασμα πάνω από τη Μεσόγειο και τη Σαχάρα όπου οι στάσεις είναι αδύνατες. Για ένα μικροπούλι, με μέση ωριαία ταχύτητα τα 40 χιλιόμετρα χρειάζονται τρεις ολόκληρες ημέρες συνεχούς πτήσης για να καλυφθεί η απόσταση.

Με τον ερχομό των πελαργών και των χελιδονιών σηματοδοτείται το καλωσόρισμα το  εαρινό.  Στο  δημοτικό τραγούδι, πριν πεθάνει, ο κλέφτης ζητάει:

Μάστορα, πρωτομάστορα 

φτιάξε μ’ ωριό κιβούρι

Και στη δεξιά μου τη μεριά 

να’ χει ένα παραθύρι

Τα χελιδόνια να ‘ρχονται 

την άνοιξη να φέρνουν. 

Ερχόμενοι οι πελαργοί σχηματίζοντας κύκλους, φαίνονται  σαν κινούμενοι φτερωτοί  πλανήτες του χαμηλού στερεώματος, ταξιδευτές, σε διαρκή άνοιξη στην Ευρώπη και την Αφρική και που είναι αναπόσπαστο  κομμάτι των Γιαννίνων μικρών και μεγάλων. Αποτελώντας την γραφική νότα, σήμα πλέον, κατατεθέν στα Γιάννινα από εκείνα τα χρόνια. Επιστροφή που θεμελιώνει γλυκιά τη νοσταλγία στην άδεια τη φωλιά, που φρόντισε  ο Δήμος να είναι καθαρή, φίλοι των ανθρώπων και ειδικά των  Γιαννιωτών.

Ψηλά στις Γιαννιώτικες πελαργοφωλιές, σαν ντουέτα συζυγικής ευδαιμονίας, που σε λίγο ο καρπός της αγάπης ενσαρκωμένη με τους νεοσσούς. Βλέποντας τη στοργή και τη φροντίδα των γονιών να κουβαλούν ερπετά και αμφίβια τεμάχια, τροφή των νεοσσών, των νέων βλαστών. Όλα τα λελεκάκια από ψηλά θεατές, παρατηρούν τους ανθρώπινους φίλους τους, να είναι απορροφημένοι σε πολλές εκδηλώσεις πλουτισμού ανησυχιών και άγχους. 

Οι πελαργοί μας δίνουν μαθήματα συμπεριφοράς, γονιών προς τα τέκνα και αντιστρόφως. Η «Αντιπελάργηση» δεν ξέρω πόσο γνωστή είναι στον πολύ κόσμο, γιατί είναι η υπέρτατη έκφραση αγάπης και ευγνωμοσύνης στους γεννήτορες. Συνίσταται στην ανταπόδοση από τα παιδιά προς τους γονείς, όταν αυτοί  βρίσκονται σε προχωρημένη ηλικία, όλων εκείνων των παροχών και των υπηρεσιών που δέχτηκαν τα παιδιά κατά  την περίοδο της ανατροφής τους, κυρίως στη βρεφική και την παιδική ηλικία.

Η  έννοια της  Αντιπελάργησης αναφέρεται στους πελαργούς, στα γνωστά  λελέκια,  που όταν μεγαλώσουν και γεράσουν χάνουν τα φτερά τους και καθίστανται  ασθενέστερα για πέταγμα. Τότε τα παιδιά των πελαργών αναλαμβάνουν να τους φροντίζουν να τους φέρουν τροφή, αλλά ακόμα  και  να τους βοηθούν να πετάξουν.

Η Αντιπελάργηση που μετουσιώνεται σε αντιδωρεά των οφειλόμενων παροχών των  παιδιών προς  τους γονείς, αποτελεί  τον ακρογωνιαίο λίθο της αγάπης της ευαισθησίας και της τρυφερότητας στην πολύπαθη και πολυκύμαντη εποχή μας και το ακροπάτημα της καρδιάς μας στην ανταριασμένη κοινωνία μας. 

Χαρακτηριστικό  της αγάπης των Γιαννιωτών για τα λελέκια, όπως αναφέρει ο παιδικός μου φίλος Θωμάς Νούσιας όταν ήταν μάχιμος δημοσιογράφος: 

Το Λελέκι του κυρ Βασίλη (Από το «ΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ» Θ. ΝΟΥΣΙΑ): 

«Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες έμπαινε φουριόζος στο γραφείο μου στην εφημερίδα ο παλιός δικηγόρος Βασίλης Γιαννάκος.

- Ήρθαν! φώναζε θριαμβευτικά.

- Ποιοί κυρ Βασίλη;

- Τα λελέκια ντε!

- Γράφτο πρωτοσέλιδο.

Για τα Γιάννινα εκείνων των χρόνων ήταν είδηση. Ήρθαν τα λελέκια ίσον ήρθε η Άνοιξη. Πλησίαζαν τους χίλιους οι πελαργοί και έρχονταν και έστηναν τις φωλιές τους σε δέντρα, καμινάδες, τζαμιά. Τώρα μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού».