ΔΕΥΑΙ και ρύπανση της τάφρου Λαψίστας…

Η ΔΕΥΑ Ιωαννίνων με την πρόσφατη ανακοίνωση της για την κατάσταση λειτουργιάς του Βιολογικού της, μας αναφέρει με λίγα λόγια και μας εξηγεί, ότι αναβαθμίζει τις μονάδες της (παλαιά και νέα μονάδα επεξεργασίας) με έργα, ώστε τα επεξεργασμένα νερά εκροής τους να μπορούν να χρησιμοποιηθούν με σκοπό την άρδευση κ.λ.π. Αναφέρει επίσης ότι δεν διέθετε αυτήν την έκκριση (επαναχρησιμοποίηση άρδευσης κ.λ.π.) έως τώρα, από τον αρμόδιο φορέα και ότι οι ισχύοντες εγκεκριμένοι περιβαλλοντικοί όροι για τη λειτουργία του, καθορίζουν τον τρόπο επεξεργασίας των λυμάτων του και περιέχουν τα επιτρεπόμενα όρια, των ποιοτικών  χαρακτηριστικών εκροής της εγκατάστασης.

Ας αναλύσουμε όμως λίγο την όλη κατάσταση του Βιολογικού μας και την άρδευση του ΤΟΕΒ Λαψίστας. Η Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων (Ε.Ε.Λ.) Ιωαννίνων, ο Βιολογικός μας, λειτουργεί από το 1992, παρέχοντας ως αρχή δευτεροβάθμια βιολογική επεξεργασία λυμάτων σε συνδυασμό με αναερόβια χώνευση της παραγόμενης ιλύος και παραγωγή βιοαερίου. Το 2003 ολοκληρώθηκαν τα έργα Β’ φάσης και έκτοτε η εγκατάσταση λειτουργεί παρέχοντας και τριτοβάθμια επεξεργασία.

Η ΔΕΥΑΙ, αποτελεί το νομικό πρόσωπο, το οποίο έχει την ευθύνη λειτουργίας της εγκατάστασης επεξεργασίας των υγρών αποβλήτων, προκειμένου να καταστούν κατάλληλα για διάθεση σε αποδέκτη (επιφάνεια εδάφους, υπέδαφος, ποτάμι, λίμνη, θάλασσα). Αποδέκτης του Βιολογικού από το 1992 είναι η Τάφρος Λαψίστας, που δέχεται επίσης τα νερά της λίμνης, των πηγών Σεντινίκου και αλλά υγρά απόβλητα επιχειρήσεων. Οι εκροές του Βιολογικού, πρώτα διατίθενται σε ανοικτό κανάλι που συνδέεται σε 500 μ. περίπου με την τάφρο Λαψίστας (Α τμήμα), η οποία καταλήγει στον ποταμό Καλαμά.

Η Τάφρος της Λαψίστας σήμερα χαρακτηρίζεται Τεχνητό Υδατικό Σύστημα (Ι.Τ.Υ.Σ. συμφώνα με την 2η αναθεώρηση των Σ.Δ.Λ. Απορροής) και έχει  ενταχθεί στο μητρώο των ευαίσθητων αποδεκτών μαζί με την Λίμνη Παμβώτιδα. Τα επιτρεπόμενα όρια ποιότητας νερού (υγρά απόβλητα) που απορρίπτονται σε ευαίσθητου αποδέκτη, ορίζονται στην Κ.Υ.Α. 5673/1-03-1997. Στόχος είναι να επιτυγχάνεται πιο αποτελεσματικά η προστασία των περιοχών αυτών, που προσδιορίζονται ως ευαίσθητες στις απορρίψεις αστικών λυμάτων και από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων (ΕΕΛ - Βιολογικός μας, κ.λ.π.), που βρίσκονται εντός της λεκάνης απορροής των ευαίσθητων περιοχών. 

Ο ΤΟΕΒ Λαψίστας εδώ και πολλά χρόνια (1970) με τα προϋφιστάμενα αρδευτικά έργα του αρδεύει τον κάμπο Λαψίστας, αντλώντας νερά για γεωργική χρήση από την τάφρο, χρησιμοποιώντας τα αναμειγμένα, νερά της λίμνης μας, νερά του Σεντενίκου και μετά τη λειτουργιά του Βιολογικού χρησιμοποίει και τα κατάλληλα νερά εκροών (υγρά απόβλητα) του και άλλων επιχειρήσεων που αδειοδοτήθηκαν.

Επομένως, αποδέκτης των υγρών αποβλήτων της ΕΕΛ, των επιχειρήσεων κλπ., είναι η Τάφρος Λαψίστας και η χρήση του νερού της από τον ΤΟΕΒ (μετά την έξοδο του Βιολογικού) γίνεται για άρδευση καλλιεργειών, χωρίς περιορισμό στην πρόσβαση. Δηλαδή, κατά κανόνα έχουμε μια αποθήκευση των επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων (ανακτημένο νερό) σε επιφανειακό τεχνικό ταμιευτήρα, πριν από την επαναχρησιμοποίηση τους και ανάμιξή τους με άλλα νερά και ο τύπος άρδευσης από τον ΤΟΕΒ ήταν και είναι απεριόριστης μορφής, με το σύστημα καταιονισμού ελεύθερης ζήτησης και ανοικτών διωρύγων. Λόγω αυτής της επαναχρησιμοποίησης των υγρών αποβλήτων, το νερό άρδευσης θα πρέπει να πληροί και τα επιβαλλόμενα όρια ποιότητας.

Η ΔΕΥΑΙ και οι άλλες επιχειρήσεις ως Φορέας Παροχής Ανακτημένου Νερού, δηλαδή το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, το οποίο έχει την ευθύνη λειτουργίας της εγκατάστασης επεξεργασίας των υγρών αποβλήτων, πρέπει λοιπόν να φροντίζει ώστε τα υγρά απόβλητα του Βιολογικού, μετά από επεξεργασία να καταστούν κατάλληλα για την προστασία του αποδέκτη και κατάλληλα να επαναχρησιμοποιηθούν είτε  από τον ίδιο  τον φορέα διαχείρισης είτε από τον χρήστη ανακτημένου νερού (ΤΟΕΒ Λαψίστας) σύμφωνα με τους όρους τις αποφάσεις των ανώτερων δύο ΚΥΑ.

Επιβάλλεται επομένως η πλήρης εναρμόνιση της εγκατάστασης του Βιολογικού και των επιχειρήσεων με τις απαιτήσεις των αναφερομένων ΚΥΑ και αυτό αποτελεί απαράβατο όρο κατά την Περιβαλλοντική αδειοδότησή τους, ώστε να εξασφαλίζεται η ελάχιστη απαιτούμενη επεξεργασία των αποβλήτων τους και η καταλληλότητα των εκροών για το εκάστοτε είδος επαναχρησιμοποίησης, όπως της απεριόριστης άρδευσης στην περίπτωσή μας. 

Ανεξάρτητα της υποχρέωσης των ανωτέρω, η αναφερόμενη άδεια επαναχρησιμοποίησης, με την οποία πρέπει να είναι εφοδιασμένες ΔΕΥΑΙ και επιχειρήσεις, απαιτείται μόνο στην περίπτωση που ο φορέας παροχής είναι και χρήστης ανακτημένου νερού. Όταν ο φορέας παροχής ανακτημένου νερού δεν είναι και ο ίδιος χρήστης του, αλλά τα επεξεργασμένα υγρά απόβλητά του επαναχρησιμοποιούνται από άλλους χρήστες (ΤΟΕΒ Λαψίστας), η άδεια επαναχρησιμοποίησης χορηγείται στους χρήστες όταν πληρούνται συσωρευτικά, οι προϋποθέσεις των αναφερομένων ΚΥΑ. 

Το ζητούμενο μας λοιπόν είναι: (α) οι συγκεντρώσεις των ποιοτικών χαρακτηριστικών των επεξεργασμένων λυμάτων (Βιολογικού και επιχειρήσεων) να βρίσκονται εντός των επιτρεπόμενων ορίων εκροής και η διάθεσή τους στον τελικό υδάτινο αποδέκτη (Τάφρο Λαψίστας) να μην δημιουργεί προβλήματα ρύπανσης. (β) η αποτίμηση της λειτουργίας της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων της πόλης των Ιωαννίνων, δηλαδή η αποδοτικότητα του Βιολογικού μας, εάν είναι  ή  ήταν  ικανοποιητική στα χρόνια λειτουργίας του.

Η διαχείριση των υγρών αποβλήτων στις Ε.Ε.Λ. και ιδιαίτερα η επεξεργασία και η διάθεσή τους, συνδέονται άμεσα με την υδατική ρύπανση. Κατά καιρούς στην Ε.Ε.Λ. του βιολογικού μας παρουσιάζονται προβλήματα που εμποδίζουν τη σωστή λειτουργία της εγκατάστασης. Παρατηρείται τα τελευταία έτη υψηλό ρυπαντικό φορτίο στα εξερχόμενα λύματα, με αποτέλεσμα οι συγκεντρώσεις των επιτρεπόμενων εγκεκριμένων ποιοτικών χαρακτηριστικών των επεξεργασμένων λυμάτων του, να ξεπερνούν τα επιτρεπόμενα όρια εκροής.

Εν τέλει, κατά το μερίδιο ευθύνης της η ΔΕΥΑΙ, με την μέχρι σήμερα συμμετοχή της, στην ποσότητα των νερών της Τάφρου Λαψίστας, συμμετείχε (50862 / 01-11-2024 απαγόρευση δραστηριότητας) και ίσως ακόμη συμμετέχει, μέχρι ολοκλήρωσης των έργων αναβάθμισής της, στην επιβάρυνση των νερών της τάφρου, με νερά μη κατάλληλα επεξεργασμένα για την άρδευση καλλιεργειών.  

* Ο Δημήτρης Μακρής είναι Πολιτικός Μηχανικός Τ.Ε. ειδικευμένος σε έργα υδραυλικών υποδομών και εγγείων βελτιώσεων.