Ανάγκη εξάλειψης της βίας…

Στην απορία γιατί τόση βία στην ελληνική κοινωνία δίνονται διάφορες απαντήσεις. Είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο, το οποίο για να απαντηθεί απαιτεί ενδελεχή μελέτη, επειδή δεν μπορεί να υπάρξει θεραπεία χωρίς σωστή διάγνωση. Πλην των άλλων παραγόντων που έχουμε αναφέρει στο παρελθόν, όπως είναι η μειωμένη μορφωτική αγωγή της σύγχρονης οικογένειας και του σχολείου, καθώς και το αρνητικό κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον, πιστεύουμε ότι μία από τις σημαντικότερες ίσως αιτίες είναι η βία που προέλευση έχει την κρατική εξουσία, βία που πηγή της είναι η δυσλειτουργία των θεσμών, της εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας, και όχι μόνον.

Η κυβέρνηση, όχι μόνον η σημερινή, αλλά και οι προηγούμενες του Αλ. Τσίπρα και των μνημονιακών της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, όπως και πιο συγκεκριμένα παλαιότερα του Κώστα Σημίτη, πρωτοστατούν σε αυτό, με την καθεστωτική νοοτροπία και αυθαιρεσία τους, που πηγάζουν πρωτίστως από την ολοσχερή περιφρόνηση της λαϊκής κυριαρχίας, συνέπεια των οποίων είναι η εκτροφή της βίας στους πολίτες και στους νέους.

Δεν θα μιλήσουμε για τη σωματική βία, το μονοπώλιο της οποίας έχει, όπως δηλώνει κορυφαίος υπουργός της κυβερνήσεως Μητσοτάκη, το κράτος, δηλαδή η κυβέρνηση, με τη χρήση των ΜΑΤ, το ξύλο και τα χημικά, τα δακρυγόνα και τις βομβίδες κρότου-λάμψης που πέφτουν αδιάκριτα σε αθώους πολίτες, γυναίκες και παιδιά, μετά από προβοκάτσια των γνωστών αγνώστων, με σκοπό τη διάλυση των εντυπωσιακά μεγάλων διαδηλώσεων. Μιλούμε για την ψυχολογική βία, που είναι χειρότερη και από τη σωματική, επειδή αυτή συσσωρεύεται και καταστέλλεται συνειδητά, για να μην δώσει διέξοδο σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις.

Η εντύπωση που έχουν οι πολίτες για τον σημερινό πρωθυπουργό—και αυτό ισχύει και για τους προηγούμενους— είναι ότι δεν διαφέρει καθόλου από έναν απολυταρχικό άρχοντα, ο οποίος ταυτίζει τον εαυτό του με τον νόμο και το κράτος, και αυτό γίνεται επειδή το πολίτευμά μας, όπως λειτουργεί στην πράξη, οδηγεί αναπόφευκτα σε αυτό το αποτέλεσμα. Έχουμε πολλάκις αναλύσει τις αιτίες.

Το κυριότερο αρνητικό χαρακτηριστικό είναι ότι λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις και επιβάλλονται ερήμην του κυρίαρχου λαού και συχνά σε άκρα αναντιστοιχία με τη λαϊκή βούληση. Και δεύτερον, εξίσου σημαντικό, ότι ουδείς που ασκεί εξουσία δίνει λόγο για τις πράξεις και τις παραλείψεις του. Ουδείς τιμωρείται όταν βρίσκεται ψηλά στην εξουσία. 

Ξεχνούν οι εκάστοτε κυβερνώντες τι σημαίνει δημοκρατία. Να τους το υπενθυμίσουμε. Δημοκρατία σημαίνει ότι το «κράτος», την εξουσία, την έχει ο «δήμος», δηλαδή ο λαός. Κάθε πράξη, επομένως, που δεν λαμβάνει υπ’ όψιν της τη λαϊκή βούληση σημαίνει ότι είναι πράξη αυθαιρεσίας, πράξη καταναγκασμού. Και όταν δεν υπάρχει δικαιοσύνη ή είναι εξαρτημένη από την εκτελεστική εξουσία, τότε τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα.

Σε μια χώρα σαν τη δική μας, όπου έχει καταβαραθρωθεί από την ιδιοτέλεια η ατομική ευθύνη, η παρρησία, η συνέπεια λόγων και έργων και οι θεμελιώδεις ηθικές αξίες και αρχές, είναι επόμενο ότι η ψυχολογική βία που ασκείται από το κράτος είναι αδύνατον ή πολύ δύσκολο να αντιμετωπισθεί, πράγμα που δημιουργεί άγχος και τελικά οργή, που και τα δύο καταπιέζονται και δημιουργούν, λόγω και της οικονομικής κρίσεως και της φτώχειας, εκρηκτικές καταστάσεις μέσα στην οικογένεια, τις οποίες «πληρώνουν» τα παιδιά.

Παραδείγματα ψυχολογικής βίας: τα όσα συνέβησαν επί κυβερνήσεως Κώστα Σημίτη με το χρηματιστήριο και τα Ίμια, τα «μαγειρέματα» για την είσοδό μας στο ευρώ και η ακρίβεια που από τότε πήρε την ανηφόρα, η αποδοχή και ψήφιση των μνημονίων από τις κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, που οδήγησαν στη φτώχεια και στην εξαθλίωση την πλειονότητα του λαού, η βαρύτατη φορολογία ιδιωτών και επιχειρήσεων που πνίγει την ανάπτυξη του τόπου, οι πειραματισμοί με την παιδεία, οι ανεπίτρεπτες πρόχειρες κυβερνητικές πολιτικές και παρεμβάσεις στη γλώσσα, επί κυβερνήσεως Αλ. Τσίπρα η συμφωνία των Πρεσπών, η υποθήκευση της δημόσιας περιουσίας στους ξένους δανειστές και η καταλήστευση της ιδιωτικής περιουσίας από τα λεγόμενα «funds», η ανεργία των νέων που οδήγησε εκατοντάδες χιλιάδες στη μετανάστευση κ.α..

Επιστέγασμα της αυθαιρεσίας και του καταναγκασμού, ο υποχρεωτικός εμβολιασμός στην περίοδο της επιδημίας με πρόστιμα και απολύσεις, που συνιστούσε κατάργηση μιας βασικής αρχής που ίσχυε από την προϊστορική εποχή και καθιερώθηκε από τον Ιπποκράτη, για το ότι ο άνθρωπος είναι κύριος του εαυτού του, του σώματος και της ψυχής του, ο απαράδεκτος βίαιος εγκλεισμός για δύο χρόνια στα σπίτια, οι υπερβολές που ούτε σε περιόδους δικτατορίας δεν έζησαν οι πολίτες, οι υποκλοπές που συνιστούν κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος, το τραγικό σιδηροδρομικό ατύχημα-έγκλημα στα Τέμπη και η προσπάθεια συγκάλυψης με συνέργεια, όπως ισχυρίζονται διαπρεπείς νομικοί, ανωτάτων δικαστικών, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, το αδικαιολόγητο κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων και η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος με τις ανεμογεννήτριες παρά την αντίθεση του λαού και των τοπικών κοινωνιών κ.α..

Συνιστούμε στους πολιτικούς, κυρίως σε όσους βρίσκονται στα ανώτατα αξιώματα και σε όσους φιλοδοξούν να καταλάβουν την εξουσία, να μελετήσουν πολιτική και ηθική φιλοσοφία και στους ανώτατους δικαστικούς φιλοσοφία του Δικαίου. Οι πρώτοι θα πρέπει να έχουν υπ’ όψιν τους ότι οι αρχές που οδήγησαν στην ίδρυση των πρώτων κοινωνικών και πολιτικών ομάδων και θεσμών —η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια, η ευημερία, η αλληλεγγύη, η δικαιοσύνη και κυρίως η συναίνεση στη λήψη των αποφάσεων— είναι στοιχειώδεις προϋποθέσεις για την ευνομία και το ευ ζην των πολιτών.

Στις σύγχρονες πολυάνθρωπες πολιτείες, η απόλυτη συναίνεση είναι ουτοπία. Ωστόσο, είναι απαραίτητη προϋπόθεση ομαλής λειτουργίας της πολιτείας η αποφυγή του καταναγκασμού, της βίας. Η πειθώ οφείλει να είναι προϋπόθεση για κάθε σημαντική απόφαση που αφορά ατομικά δικαιώματα, και αυτά πρέπει να υπερτερούν στις πλείστες των περιπτώσεων αξιολογικά άλλων σκοπιμοτήτων.

Πώς διαπιστώνεται η βούληση του κυρίαρχου λαού; Με δημοψηφίσματα, ιδιαίτερα σήμερα που υπάρχουν στη διάθεσή μας εύκολα ηλεκτρονικά μέσα για τη διεξαγωγή τους. Και πριν από αυτά αντικειμενική και πολλαπλή ενημέρωση των πολιτών.

Εξάλειψη της βίας, σωματικής και κυρίως ψυχολογικής, σημαίνει πραγματική δημοκρατία, σημαίνει συνυπευθυνότητα στη λήψη των αποφάσεων, που σημαίνουν ευημερία, σημαίνουν ευ ζην, μια κοινωνία ευτυχισμένων πολιτών. Μια κοινωνία πειθούς και όχι βίας και εξαναγκασμού.

Θεωρητικά καθιερώνεται ήδη από τον 5ο αιώνα π.Χ., όπως βλέπουμε σε απόσπασμα που προέρχεται από σχετικό σύγγραμμα του Αντιφώντος του σοφιστή, η ανάγκη για συναίνεση του λαού στη λήψη των αποφάσεων, και στην πράξη εφαρμόζεται αυτό στην αθηναϊκή δημοκρατία, στην οποία ο λαός λαμβάνει δημοκρατικά, κατά πλειοψηφία, τις αποφάσεις. Έχουμε αρχαιοελληνικά πρότυπα για να δημιουργήσουμε ένα Σύνταγμα που δεν θα ζηλεύει τίποτα από άλλα, αλλά, όπως έλεγε ο Περικλής, θα είναι πρότυπο για άλλους.

Ουτοπία; Όχι, βέβαια. Φτάνει να θέλουμε. Και για να γίνει αυτό απαιτείται νέος καταστατικός χάρτης και νέα νοοτροπία αρχόντων και αρχομένων. Καιρός να φιλοσοφήσουν αμφότεροι.