Η καταγγελία δεν αποτελεί κυβερνητικό πρόγραμμα!

Από τις τελευταίες εθνικές εκλογές η εικόνα της ελληνικής Κεντροαριστεράς θυμίζει κάτι ανάμεσα σε εργαστήριο δημιουργικής γραφής και οικογενειακό συμβούλιο που δεν καταλήγει ποτέ σε απόφαση.

Η αγωνία είναι εμφανής γιατί οι δημοσκοπήσεις επαναλαμβάνουν με πεισματική συνέπεια το ίδιο μήνυμα. Επιδόσεις χαμηλές, άλλοτε λίγο πάνω, άλλοτε λίγο κάτω από το 12%, που υποτίθεται πως σηματοδοτεί πολιτική δυναμική. Καμία πειστική ένδειξη ότι μπορεί να συγκροτηθεί εναλλακτική πρόταση εξουσίας απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η κατάσταση αυτή δεν είναι συγκυριακή. Δεν πρόκειται για μια κακή εβδομάδα, μια ατυχή δήλωση ή μια πρόσκαιρη κυβερνητική ανάκαμψη. Το ΠΑΣΟΚ, με τεράστιο πρόβλημα ηγεσίας, επιδιώκει να εμφανιστεί ως σοβαρή θεσμική δύναμη, αλλά συχνά μοιάζει να ισορροπεί ανάμεσα στην ανάγκη διαφοροποίησης και στον φόβο της σαφούς σύγκρουσης. Ο ΣΥΡΙΖΑ αναζητά ακόμη την πολιτική του ταυτότητα μετά από διαδοχικές εσωτερικές αναταράξεις, ενώ η Νέα Αριστερά προσπαθεί να πείσει ότι αποτελεί κάτι περισσότερο από μια ιδεολογική υποσημείωση. Η Πλεύση Ελευθερίας, από την άλλη, κινείται με έντονο προσωπικό στίγμα, που δύσκολα μεταφράζεται σε ευρύτερη κυβερνητική πρόταση.

Η αριθμητική και στην πολιτική είναι σκληρή. Οι επιμέρους δυνάμεις δεν προστίθενται μεταξύ τους, ενώ πολύ συχνά αλληλοεξουδετερώνονται. Οι διαφορές στρατηγικής, ύφους και ιδεολογικής αφετηρίας παραμένουν βαθιές. Το εκλογικό σώμα, κουρασμένο από πειράματα, δείχνει να το αντιλαμβάνεται προτού καν το ομολογήσουν οι ίδιοι. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο των τελευταίων μετρήσεων δεν είναι μόνο η σταθερή υστέρηση της Κεντροαριστεράς, αλλά η απουσία δυναμικής. Δεν υπάρχει ρεύμα. Δεν υπάρχει καν η προσδοκία ότι «κάτι αλλάζει». 

Και ενώ συμβαίνει αυτό στον ορίζοντα εμφανίζονται νέα πρόσωπα και πρωτοβουλίες που υποτίθεται ότι θα αναδιατάξουν τον χώρο, χωρίς όμως να προκαλούν ιδιαίτερο ενθουσιασμό. Η συζήτηση για την ενδεχόμενη πολιτική παρουσία της Καρυστιανού δημιουργεί περισσότερο επικοινωνιακό θόρυβο παρά πολιτική προοπτική. Αντίστοιχα, η επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα στην πολιτική συζήτηση δεν συνοδεύεται από την εκλογική δυναμική που κάποτε θεωρούνταν αυτονόητη. Το κοινό δείχνει να ακούει, αλλά όχι να συγκινείται. Ο Αλέξης Τσίπρας με φράσεις όπως «νέο καράβι για την Ιθάκη», με τα πανιά, τα κατάρτια και την πρόσκληση «βγες μπροστά».  Ίσως να αποτελεί την πιο χαρακτηριστική αποτύπωση της σημερινής κατάστασης. Πρόκειται για μια γλώσσα υψηλού συμβολισμού, ποιητική σχεδόν. Αλλά η πολιτική δεν είναι λογοτεχνικός διαγωνισμός και το εκλογικό σώμα δεν αναζητά οδύσσειες. Όταν οι πολίτες ανησυχούν για το κόστος ζωής, την εργασία, την καθημερινότητα, η πρόσκληση να «στήσουμε πανιά» ακούγεται σαν ταξιδιωτική διαφήμιση σε περίοδο μάλιστα οικονομικής στενότητας. 

Η εικόνα του καραβιού του Αλέξη Τσίπρα προϋποθέτει και πλήρωμα. Και η Κεντροαριστερά σήμερα δυσκολεύεται ακόμη και να συμφωνήσει για τον καπετάνιο. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι οργανωτικό, είναι βαθύτερα πολιτικό. Η Κεντροαριστερά φαίνεται να μην έχει απάντηση στα πιο απλά ερωτήματα. Γιατί να την εμπιστευτεί ξανά η κοινωνία; Ποιο διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης προτείνει; Ποια προβλήματα λύνει με τρόπο πιο πειστικό από την κυβέρνηση; Συχνά η αντιπολιτευτική στρατηγική εξαντλείται στην καταγγελία. Η καταγγελία, όμως, δεν αποτελεί πρόγραμμα και η κριτική δεν ισοδυναμεί με πρόταση. Και η διαρκής αναφορά στα λάθη των άλλων δεν καλύπτει το κενό των δικών σου απαντήσεων.

Υπάρχει επίσης ένα πρόβλημα αξιοπιστίας. Μεγάλο τμήμα των ψηφοφόρων φαίνεται να αντιμετωπίζει τον χώρο με καχυποψία. Οι παλιές αντιφάσεις, οι κυβερνητικές εμπειρίες, οι ιδεολογικές μετατοπίσεις, όλα παραμένουν στη συλλογική μνήμη. Η πολιτική εμπιστοσύνη χτίζεται δύσκολα και χάνεται εύκολα. Και στην περίπτωση της ελληνικής Κεντροαριστεράς, η αποκατάστασή της εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς. Ακόμη πιο προβληματική είναι η αδυναμία συνεννόησης. Οι συζητήσεις περί συνεργασιών εμφανίζονται περιοδικά, συνοδεύονται από υψηλούς τόνους και καταλήγουν σε αδιέξοδο. 

Το «νέο καράβι για την Ιθάκη» που ευαγγελίζεται ο Αλέξης Τσίπρας θα μπορούσε να είναι μια ισχυρή πολιτική εικόνα αν συνοδευόταν από χάρτη, σχέδιο πλεύσης, σαφή προορισμό, καπετάνιο και πλήρωμα. Χωρίς αυτά, παραμένει απλώς μια ωραία μεταφορά. 

Μέχρι τα πράγματα να ωριμάσουν κι άλλο, η ελληνική Κεντροαριστερά θα συνεχίσει να κοιτάζει τις δημοσκοπήσεις με καχυποψία, αλλά πραγματική ανησυχία, να σχεδιάζει νέα ξεκινήματα και να υπόσχεται μεγάλα και όμορφα ταξίδια σε ήρεμα νερά…