Τα τρία γνωρίσματα του Νεοέλληνα…

Στα 1960 ο καθηγητής Ι. Θεοδωρακόπουλος, σπουδαίος φιλόσοφος, σε μάθημά του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθήνας είπε ότι οι σύγχρονοι Έλληνες έχουν τρία γνωρίσματα, τα οποία ταλαιπωρούν την κοινωνία και εμποδίζουν τον εκσυγχρονισμό του κράτους. Και ανέφερε τα εξής ως σοβαρά ελαττώματα: ραγιαδισμός, ραχατιλίκι και ρουσφέτι. Πράγματι, για την εποχή  του καθηγητή ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά του κόσμου και με βάση αυτά λειτουργούσε το όλο σύστημα. Επρόκειτο για ιδιότητες που κληρονόμησε ο Έλληνας από την περίοδο της τουρκοκρατίας και μ’ αυτά τα στοιχεία ξεκίνησε την προσπάθεια να στήσει το νεοελληνικό κράτος. Είναι δε δηλωτικό της πραγματικότητας όσα είπε ο Κολοκοτρώνης στην Πνύκα σε μαθητές: «Εις εσάς μένει να ισάσετε και να στολίσετε τον τόπο οπού εμείς ηλευθερώσαμε». Μάλλον οι Νεοέλληνες δυσκολεύτηκαν πολύ να στολίσουν τον τόπο εξαιτίας των κληρονομικών αδυναμιών.

Και είναι γνωστό ότι οι πρόγονοί μας πριν ακόμη ελευθερώσουν τον τόπο τους, παρακινημένοι από τον ραγιαδισμό τους, δημιούργησαν τα τρία κόμματα, το Ρωσικό, το Γαλλικό και το Αγγλικό. Μόνο τα ονόματά τους φανερώνουν την απόλυτη εξάρτηση από τους ξένους και την υποταγή τους στα κελεύσματα των ισχυρών της Ευρώπης.

Δυστυχώς, από το ξεκίνημα του νεοελληνικού κράτους με τη δολοφονία του Καποδίστρια κυριάρχησαν οι κοτζαμπάσηδες και οι δωσίλογοι. Αυτές οι δυνάμεις ευνόησαν πολιτικές εξελίξεις, οι οποίες ήθελαν τους πολίτες να προσκυνάνε τους άρχοντες και να επιβιώνουν μόνο ανάλογα με την εξάρτησή τους από τους ισχυρούς της εξουσίας. Οι νόμοι ήταν χωρίς περιεχόμενο και οι θεσμοί υπηρετούσαν τα μεγάλα συμφέροντα συγκεκριμένων οικογενειών.

Και ήταν νομοτελειακό το αποτέλεσμα να στηθεί ένα κράτος, το οποίο λειτουργούσε ως δυνάστης στους πολλούς και επέβαλλε την απόλυτη υποταγή των πολιτών. Επομένως για να μπορέσει ο πολίτης να ζήσει, ήταν αναγκασμένος να χρησιμοποιεί την εκδούλευση και να συμπεριφέρεται ως κομματικός οπαδός.

Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά, ο ραγιαδισμός και το ρουσφέτι, έφεραν πολλά δεινά στον τόπο και έβαλαν φραγμούς ώστε η Ελλάδα με αργούς ρυθμούς να ακολουθεί την εξέλιξη της Ευρώπης. Όσο δε για το ραχάτι, χωρίς αμφιβολία η κοινωνική ανισότητα και η εκμετάλλευση του πλούτου από τους έξω δημιούργησε και δημιουργεί συμπεριφορές οκνηρής διάθεσης. Συνήθως η επιδίωξη της καλοπέρασης έχει σχέση με τη διαφθορά και με την παραβίαση κανόνων, νόμων και αρχών.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο τρόπος που τα κόμματα χρησιμοποιούν την εξουσία δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες ώστε πολιτικοί και πολίτες να δείχνουν τάσεις για ρουσφέτι και για ραχάτι. Γιατί όταν από μια χώρα λείπουν η ισονομία, η ισότητα και η δικαιοσύνη, τότε βασιλεύουν τα ανάλογα πάθη της απληστίας και της αδικίας.

Μια προσπάθεια που έγινε με τον θεσμό του ΑΣΕΠ για τον έλεγχο του ρουσφετιού δεν άντεξε για πολύ. Δεν βόλευε ούτε τους εκάστοτε κυβερνώντες, αλλά δυστυχώς ούτε τους πολίτες. Ο εμπνευστής αυτού του νόμου όχι μόνο δεν επιβραβεύτηκε, αλλά ούτε καν εκλέχτηκε βουλευτής.

Μήπως και η διαφθορά, που σήμερα συνεχίζει να πληγώνει συνειδήσεις, δεν αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα για να εκδηλώνονται σε πολλούς συμπεριφορές με τα τρία Ρ;

Στα 1842 ο Δ. Σολωμός γράφει σε επιστολή του στον Γεώργιο Τερτσέτη: «Η διαφθορά είναι τόσο γενική, κι έχει τόσο βαθιές ρίζες, που σε κάνει να σαστίζεις. Μόνο όταν τα αίτια της διαφθοράς εξολοθρευτούν πέρα ως πέρα, θα μπορέσουμε να’ χουμε μια ηθική αναγέννηση, όταν θριαμβεύσει η δικαιοσύνη, όταν τα γράμματα καθιερωθούν, όχι για μάταιη επίδειξη, παρά για το όφελος του λαού που έχει ανάγκη από παιδεία και από μόρφωση».

Χάρης Λεοντάρης