Τουρκικές βαρβαρότητες και ο πατριωτισμός των Ελλήνων…

Στα πέντε χρόνια που ακολούθησαν την επανάσταση των Νεοτούρκων (1908) μέχρι την απελευθέρωση (1913) οι Νεότουρκοι έδωσαν δείγματα της ανθελληνικής λύσσας τους. Η βία, η αυθαιρεσία, οι εμπρησμοί, οι λεηλασίες, οι βιασμοί και οι φόνοι εις βάρος των Ηπειρωτών ήταν τα μέσα εκτόνωσης της νεοτουρκικής βαρβαρότητας. Η εγκληματική νεοτουρκική δραστηριότητα εκδηλώθηκε σταδιακά και εντάθηκε μετά την κήρυξη του Α' Βαλκανικού πολέμου.

 Έτσι, το 1909 τρεις Κοβιλιανίτες και ο Πρόεδρος του χωριού φυλακίστηκαν με πλαστές κατηγορίες. Στις αρχές του 1910 οι κάτοικοι του χωριού Μάζι ξυλοκοπήθηκαν και βασανίστηκαν άγρια για να ομολογήσουν πράγματα, που δε γνώριζαν. Τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς στην Κορίτιανη ο Αγάς Μέτσο βασάνιζε και έδερνε κατοίκους για να εκδικηθεί για βάσιμη καταγγελία τους για κατάχρηση εξουσίας. Ένα χρόνο αργότερα βασιβουζούκοι Νεότουρκοι βανδάλισαν επανειλημμένα τον τοιχογραφικό διάκοσμο της Μονής Αγ. Παντελεήμονος στο Νησί της Παμβώτιδας. Στην Κόντσικα βεβηλώθηκε ο Ναός από Τούρκους στρατιώτες του φυλακίου της Σαντοβίτσας. Στη Βελλά λεηλατήθηκε το Μοναστήρι. Στο Πόποβο έντεκα κάτοικοι φυλακίστηκαν γιατί ήταν συγγενείς καταζητουμένων!

Πάνω από εξήντα είναι τα χωριά της ενιαίας Ηπείρου, τα οποία λεηλατήθηκαν ή κάηκαν ή υπέστησαν και τις δυο συμφορές με την έναρξη του πολέμου. Μεταξύ αυτών τα εξής: Άγιος Βασίλειος, Αλίκο, Βαλτσόρα, Βήσσανη (όπου περιέθαλψαν διακόσιους ενενήντα πρόσφυγες Ζαραβινιώτες), Βοδίβιστα, Βούρμπιανη, Βροντισμένη, Βρυώνι, Γκρίμπιανη, Γοραντζή, Γότιστα Μεγάλη και Μικρή,  Γρεβενίτι, Δεμάτι (όπου δώδεκα γυναίκες υπέστησαν βία, ακρωτηριασμούς και ανασκολωπισμούς), Δοβρά, Δολιανά, Δρόβιανη, Ζαραβίνα (εκεί έκαψαν και το σχολείο), Ζέλοβα, Θεριακίσι, Καλέντζι, Καλωτά, Καμινιά, Κάντσικο, Καραλίμπεη, Κεραμίτσα (όπου σημειώθηκαν και σφαγές),  Κεράσοβο, Κοτόρτσι, Κουκλιοί,  Κορίτιανη, Κρανιά, Κράψη, Κρυονέρι (κάηκε ολοσχερώς), Κωστίτσι, Λαζάτες, Λάζινα, Λιάπη, Λοζέτσι, Λούκοβο, Πάπιγκο, Πάτερο, Πικέρμι, Πογδόριανη (κάηκε από τον Αλβανό Μούρτο, που κατακρεούργησε δώδεκα ασθενείς γυναίκες), Προσγόλι (όπου δέκα ηλικιωμένοι υπέστησαν μαρτυρικό θάνατο), Πυρσόγιαννη, Μακρίνο (όπου έγιναν και βιασμοί), Μαυρονόρος (παρά την αντίσταση των κατοίκων), Μεσοπόταμος, Μετόχι, Μόσιορη (κάηκε ολοσχερώς), Νεγάδες, Νιβίτσα, Νίστορα, Ντρεστένικο (όπου έκαψαν την Εκκλησία), Πέτρα, Πλαίσια,  Ραβένια, Ρεπετίστη, Σουδενά, Συρράκο, Σωπική, Τσεπέλοβο (όπου τριακόσιοι Τουρκαλβανοί υπό τον Σαδίκ κατέσφαξαν τους αδελφούς Μάντζιου και τον Μ. Γκαντίμη), Τσιούκα, Φοινίκι, Φορτώσι, Φούρκα, Φραγγάδες. 

Εξήντα περίπου χιλιάδες κάτοικοι των χωριών αυτών βρέθηκαν κατά διαστήματα χειμώνα καιρό στα δάση και στα βουνά για να γλιτώσουν ως τρωγλοδύτες από τους Τούρκους. Τυχερό ήταν το 1/6 απ' αυτούς -Βορειοηπειρώτες κυρίως- που κατέφυγε στα Ιόνια νησιά για ασφάλεια. 

Για την αντιμετώπιση της τουρκικής βαρβαρότητας συνέδραμε ο όπου γης Ελληνισμός. Όταν Ηπειρωτικά Σωματεία και άλλοι φορείς πραγματοποίησαν έρανο για την ανακούφιση ηλικιωμένων και γυναικοπαίδων θυμάτων τουρκικών συμμοριών ήταν συγκινητικές οι προσφορές Ελλήνων ανά την υφήλιο, από την Κύπρο, την Κρήτη, την Ινδία, την Αφρική, το Ιρκούτσκ της Σιβηρίας και το Βλαδιβοστόκ! Στον Δρίσκο βρέθηκαν πολεμώντας οι Πάρις Παπασάικας από την ΄Ιμβρο, Μ. Μπαλέρης απ' τη Σμύρνη και Κ. Κυριακίδης απ' την Κων/πολη. Κάπου εκεί κοντά τους κτυπήθηκε από σφαίρα ντουμ - ντουμ ο Λ. Μαβίλης. «Ο Ιερεύς π. Φώτης Πάντος πολεμών επί ώρας εις την πρώτην γραμμήν έτρεξε και τον ενηγκαλίσθη διά να τον μεταφέρη εις το Νοσοκομείον. Μια δεύτερη σφαίρα τον έριψε νεκρόν».

Στο ηπειρωτικό μέτωπο βρέθηκαν και έχασαν τη ζωή τους δεκαοκτάχρονα παιδιά μεταξύ των οποίων οι Χανιώτες μαθητές της ΣΤ' Γυμνασίου Ν. Πατεράκης, Στυλ. Μανδράκης (πληγωμένος κάηκε ζωντανός από Αλβανούς) και Απ. Χατζιράκης. Απ' τη Σαγιάδα Θεσπρωτίας ο Γ. Σανδαλάτος κατατάχθηκε ως αντάρτης στο Σώμα του Κορινθίου Καπετάν Μαρίνου αντί να φύγει για σπουδές στο Παρίσι! Αλλά και οι Ηπειρώτισσες δεν υστέρησαν σε πολεμική δράση. «Ο Ηπειρωτικός αγών δεν ομοιάζει μόνον κατά τα διατιθέμενα μέσα με τον Σουλιωτικόν», έγραφε ο τύπος. «Και τώρα όπως και τότε μετέχουν του πολέμου γυναίκες. Εις την Λάκκαν Σούλι εδρεύει αντάρτικον Σώμα αποτελούμενον από δέκα πέντε παλληκάρια άρρενα και θήλεα με αρχηγόν την Καπετάνισσαν Κίτσαινα. Εις την Κοσοβίτσαν δέκα τέσσερες γυναίκες ευρίσκοντο εις το πρόχωμα ζητούσαι όπλα διά να πολεμήσουν. Εις την Λεσινίτσαν δέκα άλλαι γυναίκες, μία μητέρα με την κόρην της, έπεμεναν ν' ακολουθήσουν το Σώμα του Καπετάν Μαρίνου. Καθ' όλην την ΄Ηπειρον το γενναίον αίμα των παλαιών ηρωίδων του Σουλίου αποδεικνύεται ότι σφύζει μέσα εις τας φλέβας των εγγονών των». 

Από τη λεβεντογέννα Κρήτη έφτασαν να πολεμήσουν στην Ήπειρο πολλά αντάρτικα Σώματα μεταξύ των οποίων και εκείνο του Μακεδονομάχου Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο Ελ. Βενιζέλος αποχαιρετώντας τα δυο παιδιά του για τον επικείμενο πόλεμο τον Σεπτέμβριο του 1912 τους είπε: «Την ουλήν την οποίαν θα λάβετε εις το πεδίον της μάχης θεωρώ το μεγαλύτερον παράσημον που μπορεί να κοσμήσει τα στήθη σας». 

Χαιρόμαστε και εκτιμούμε καλύτερα τη λευτεριά μας όταν γνωρίζουμε ποιοι και πώς μας τη χάρισαν.

Βασίλης Βακάλης