Η Παμβώτιδα χάνεται… Τα Γιάννενα βουλιάζουν

Eκατοντάδες χιλιάδες χρόνια χρειάστηκε η φύση για να χτίσει το θαύμα της Παμβώτιδας. Στις όχθες της γεννήθηκε το 528 π.Χ το απόρθητο κάστρο των Γιαννίνων. Δυο οικοσυστήματα στην σκιά του Μιτσικελιού, με τα πλούσια καθαρά νερά του βουνού, να δίνουν ζωή στην κοινωνία της πόλης και στα φυτά, στα ζώα και στους μικροοργανισμούς της λίμνης. Η ίδια μοίρα ένωσε από τότε τα δύο οικοσυστήματα.

1958 - Η Λαψίστα, ο άλλος πνεύμονας του οικοσυστήματος καταστράφηκε και η τύχη της Παμβώτιδας άρχισε να γράφεται. Το θερμοκήπιο της αναπαραγωγής των ψαριών και του πλήθους των οργανισμών της Παμβώτιδας αποξηράνθηκε. Η Λαψίστα χάθηκε αφήνοντας πίσω της την ουτοπία της γεωργικής ευδαιμονίας.

1964 - Από το όνειρο της γεωργικής εκμετάλλευσης του κάμπου της Ανατολής-Πεδινής και της δήθεν ευημερίας του πρωτογενούς τομέα γεννήθηκαν οι αποπλύσεις των φωσφορικών αλάτων και τα λύματα του Λεκανοπεδίου που εξαφάνισαν το οξυγόνο στην λίμνη. Σε μετρήσεις του Πανεπιστημίου Πατρών διαπιστώθηκε ο "μηδενισμός του οξυγόνου σε βάθος μεγαλύτερο των πέντε μέτρων." Φαινόμενο της ανησυχητικής  επέκτασης  της αναεροβικής αποδόμησης και της ιζηματικής συσσώρευσης.

Σεπτέμβριος 1992 - Μάιος 1993. Χιλιάδες ψάρια της Παμβώτιδας εκβράζονται στο Ντουραχάν και στην τάφρο της Λαψίστας. Αιτία η μόλυνση των νερών της λίμνης.( Κωλέττας)

24 Ιουλίου 2014. Ο μαζικός θάνατος των ψαριών στην λίμνη δεν είναι τυχαίος. Ψάρια που δεν πέθαναν  από ασφυξία λόγω της έλλειψης οξυγόνου, πεθαίνουν από δηλητηριάσεις της αμμωνίας. Η υπερτροφική έκρηξη των νερών με το παχύρευστο γκριζοπράσινο χαλί της νεκρής βιομάζας σκεπάζει τις παρόχθιες εκτάσεις της λίμνης. Οι πρωταγωνιστές του Παμβωτικού οικοσυστήματος πέθαιναν και η βαλτοποίηση κερδίζει έδαφος.

1972 - Με το ανάχωμα της Αμφιθέας η γεωμορφολογία της λίμνης άλλαξε, μαζί της και η ισορροπία της. Με τον αποκλεισμό των νερών του Μιτσικελιού, ο εναρμονισμός των εισροών και εκροών έπαψε να λειτουργεί. Τα τοξικά νερά του βυθού της λιμνης με μηδενική σχεδόν παρουσία οξυγόνου παραμένουν χωρίς ανανέωση σε μόνιμη ανοξική πραγματικότητα που μεγαλώνει το πρόβλημα της συσσώρευσης της νεκρής βιομάζας στο βυθό και μειώνει το βάθος της λίμνης.

Βαρειά μέταλλα, φάρμακα και επικίνδυνες οργανικές ενώσεις, πλήγωσαν τον τροφικό μηχανισμό του οικοσυστήματος. Οι βιοχημικές παράμετροι αλλοιώθηκαν. Το PH αντέδρασε και το ύψος της τιμής του καθόρισε την συμπεριφορά των αερίων αμμωνίου, αμμωνίας και υδρόθειου. 

Η έντονη μυρωδιά του κλούβιου αυγού στα πράσινα νερά της λίμνης κάνει αισθητή την παρουσία του υδρόθειου που συνοδεύει τον επισκέπτη στον δρόμο του προς το νησί. Ο καφές στο Μόλο με την μυρωδιά της λίμνης, κάνει ουτοπία τον τουρισμό των 365 ημερών. Ο Γιαννιώτης με το μεγαλύτερο βάρος της ευθύνης ανοσοποιήθηκε, έγινε αδιάφορος και οι νέοι δεν γνώρισαν την διαφορά του πανέμορφου παρελθόντος. Αλλά και στους υπευθύνους αυτής της πόλης δεν έγινε ακόμη μάθημα, πως το αποτέλεσμα μιας διαφημιστικής εκστρατείας είναι αρνητικό, όταν το διαφημιζόμενο προϊόν δεν είναι το ίδιο με την εικόνα του πραγματικού προϊόντος. Έτσι τραγουδούσαμε και χορεύαμε με το πρώτο αεροπλάνο που έφτασε στο αεροδρόμιο της πόλης από την Σκανδιναβία, χωρίς όμως έναν τουρίστα για την πόλη μας.

Λέτε οι Σκανδιναβοί πράκτορες να μην είδαν την λίμνη μας ή δεν ήξεραν πώς είναι μία λίμνη; Καταφέραμε να καταστρέψουμε τον δυναμικότερο οικονομικό μηχανισμό της πόλης μας. Η τοπική αυτοδιοίκηση σε γερμανική λίμνη με το ίδιο πρόβλημα όπως και της δικής μας γνώριζε ότι αυτό που κάνει μια λίμνη δεν είναι μόνο το νερό. Η εξυγίανση κράτησε 8 χρόνια. Τελείωσε το 1965. Η περιοχή εξελίχθηκε σε καλοκαιρινό και χειμωνιάτικο προορισμό με καθαρό τουριστικό εισόδημα 212 εκατ. ευρώ (σήμερα έφτασε τα 436 εκατ. ευρώ) και την δημιουργία 6.310 θέσεων εργασίας στην τοπική οικονομία («Πρωινός Λόγος», 25.09.2016).

Εμείς καταφέραμε να κάνουμε την λίμνη μας βάλτο. Δεν είναι ντροπή να λέμε ότι η Ήπειρος έχει το υψηλότερο μερίδιο του ΕΣΠΑ από όλες τις Περιφέρειες της Χώρας μας και να μην θέλουμε να κάνουμε κάτι σοβαρό για τον τόπο μας; Φτάνει πια αυτή η περιβόητη βιομηχανία των μελετών και οι σκοπιμότητες των… άσκοπων ποδηλατοδρόμων. Το  μοντέλο δοκιμάστηκε και απέτυχε!

Η υγεία στο λεκανοπέδιο δοκιμάζεται με την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας και την έκρηξη της «μικροβιακής  εξάπλωσης». (Πανεπιστήμιο Πατρών). Η αιθαλομίχλη έγινε τακτικός επισκέπτης που προσβάλλει την υγεία των πολιτών. Τα νερά λιγοστεύουν. Η οικονομία της πόλης με την σημερινή μορφή της κατέληξε να είναι ένα αντιπαραγωγικό καταναλωτικό μοντέλο.Μια οικονομία που ξοδεύει χωρίς να παράγει. Πόσο καιρό ακόμη;

Τα Γιάννενα γίναν ιστορία συμφερόντων με σοβαρές αδυναμίες και νέες πολύπλοκες επινοήσεις, με εμφανή την έλλειψη ενός οραματικού αστικού και οικονομικού σχεδιασμού, με καθοδηγητική εποπτεία. Ή ανάγκη επαναφοράς της Παμβώτιδας στην φύση έγινε αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης και προγραμματισμός αοριστίας, παραγνωρίζοντας την πραγματικότητα της αλληλεξάρτησης των οικοσυστημάτων. Η Παμβώτιδα τραβάει στο βούλιαγμα της και τα Γιάννενα. Η αρχή έγινε ήδη! 

Αγκαλιάστε την Παμβώτιδα. Είναι η λύση! Είναι η γέφυρα που μπορεί να ενώσει την ιδιαιτερότητα των αναπτυξιακών πυρήνων της περιφερειακής εγκατάλειψης με τον πολιτισμό και την ιστορία της πόλης και την γνώση της Πανεπιστημιακής Κοινότητας. Είναι ο δρόμος για να ξαναγίνουν τα Γιάννενα “Πρώτα στα γρόσια και στα γράμματα"!

(Μόναχο 2.2.2026)

* * * 

Aυτή η «Ανοιχτή επιστολή» με στόχο την σωτηρία της λίμνης, κοινοποιείται σε: Βουλευτές Ιωαννίνων, Δήμο Ιωαννιτών και Δημοτικό Συμβούλιο, Δικηγορικό Σύλλογο, Διεύθυνση Εκπαίδευσης, Επιμελητήριο Ιωαννίνων, Οικονομικό Επιμελητήριο, Ιατρικό Σύλλογο, Πανεπιστήμιο, Ξενοδόχους, Πολιτιστικούς και Περιβαλλοντικούς Συλλόγους.