Τα λεωφορεία της άγονης γραμμής…
Επηρεασμένος από το πρόσφατο μνημόσυνο των 28 θυμάτων του αυτοκινητιστικού δυστυχήματος στο Τσίμοβο το 1958, από την πτώση του μοιραίου αγόνων γραμμών λεωφορείου, θυμάμαι τον έμμετρο επικήδειο του αείμνηστου στιχουργού Ι. Μαριά, μια αποστροφή του:
Δράκος που λέγεται κρημνός
φώλιασε στο χωριό μας
Που κάθε χρόνο δίνουμε φόρο αίμα δικό μας
Ο φόρος των είκοσι οκτώ ‘’ρόδα καταραμένη’’
Αφάνισε οικογένειες και παν όλοι χαμένοι…….
Τυχαία συζητώντας με έναν λεωφορειούχο μεγάλης ηλικίας, είπα να αναφερθώ στα πράσινα αυτά λεωφορεία της εποχής εκείνης, με τα βιώματα οδηγών και επιβατών. Λεωφορεία – ορειβάτες – αναρριχητές - κομάντο, είναι μερικές από τις λέξεις που θα μπορούσαν να συνοδεύουν τα λεωφορεία των άγονων γραμμών στην Ελλάδα.
Η «κλάση» τους έχει πλέον παροπλιστεί, συνταξιοδοτηθεί. Οι δρόμοι στις ορεινές περιοχές είναι πιο προσιτοί σε μεγαλύτερα οχήματα. Όμως έγραψαν τη δική τους θρυλική ιστορία στις συγκοινωνίες της πατρίδας μας.
Η ιστορία των άγονων γραμμών ξεκινάει από τα προπολεμικά χρόνια που το οδικό δίκτυο ήταν κακό μέχρις ανύπαρκτο. Ο χρόνος του δρομολογίου μπορεί να έφτανε και μια ολόκληρη μέρα με πολλά απρόοπτα, εξαιτίας καιρικών συνθηκών, μηχανικών βλαβών. Έτσι τα δρομολόγια μπορεί να εκτελούνταν μόνο μία ή δύο φορές μέσα στην εβδομάδα.
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Γερμανικής Κατοχής τα περισσότερα λεωφορεία επιτάχθηκαν για τις πολεμικές επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού στα μέτωπα των συνόρων. Πολλά από αυτά καταστράφηκαν. Μετά οι πληγέντες αυτοκινητιστές πήραν ως αποζημίωση εγκαταλελειμμένα συμμαχικά ή γερμανικά φορτηγά ή λεωφορεία. Ξεκίνησαν αμέσως τη μετατροπή τους σε μέσα συγκοινωνίας.
Όλα αυτά τα λεωφορεία, χωρητικότητας από 8 έως 16-18 θέσεων δρομολογήθηκαν ξανά και ξεκίνησαν τις υπεραστικές συγκοινωνίες, με πολλά προβλήματα, στους νομούς της χώρας, κατεστραμμένη οικονομικά και στην υποδομή. Τα ΚΤΕΛ ιδρύθηκαν το 1952. Πολλά λεωφορεία όμως δεν εντάχθηκαν. Ήταν τα λεωφορεία των Άγονων Γραμμών.
Οι άνθρωποι που εργάζονταν σε αυτά θυμούνται τον αγώνα ενάντια στο χιόνι, τη βροχή, τους λασπωμένους χωματόδρομους, τους γκρεμούς, τις κατολισθήσεις, τα ξεριζωμένα δέντρα, τους πλημμυρισμένους χείμαρρους, τα ατυχήματα, τους αποκλεισμούς, τις αλλαγές ελαστικών, τα μηχανικά προβλήματα της αφόρητης ζέστης ή το τσουχτερό κρύο, τις οικονομικές δυσχέρειες, με τη φόρτωση με ότι βάζει ο νους του ανθρώπου, από ζώα και αγροτικά προϊόντα μέχρι προικιά εμπορεύματα ακόμα και έπιπλα, τις απαραίτητες χαρτοσακούλες για τη ναυτία και τον εμετό των επιβατών.
Τα χρόνια περνούσαν και οι ιδιοκτήτες των «άγονων» λεωφορείων διόρθωναν τα αμαξώματα να γίνουν πιο άνετα. Άλλοι τα αντικαθιστούσαν με κάποια «νεότερης» ηλικίας ή προέβαιναν σε αντικατάσταση του κινητήρα. Προς τα τέλη της δεκαετίας του ’60 τα λεωφορεία αυτά ήταν πια πάρα πολλά και άρχισε η διεκδίκηση με την ένταξη στα ΚΤΕΛ. Στα χρόνια της μεταπολίτευσης οι περισσότεροι από τους ιδιοκτήτες των άγονων εντάχθηκαν στο ΚΤΕΛ. Κάποτε οι άδειες μετατράπηκαν σε άδειες φορτηγών και ταξί.
Τα λεωφορεία όμως είχαν φτάσει στα όρια της αντοχής τους και πολλά από αυτά ήταν επικίνδυνα. Το 1975 οι ιδιοκτήτες βρήκαν νέα «πατέντα»: Αγόραζαν το αμάξωμα από μεγαλύτερα λεωφορεία και τα «έκοβαν» κι έτσι μετατράπηκαν σε πραγματικά λεωφορεία 24 θέσεων.
Είχαν στην οροφή την κλασική σχάρα με τη μικρή σκάλα στο πίσω μέρος κι εξασφάλισαν τις συγκοινωνίες μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Πολύ λίγα από αυτά διασώθηκαν και χαρακτηρίστηκαν μουσειακά.
Τα λεωφορεία των άγονων γραμμών έγραψαν τη δική τους θρυλική ιστορία στις συγκοινωνίες της Πατρίδας μας, αφανείς ήρωες και ακούραστοι εργάτες με ένα και μόνο σκοπό: Την εξασφάλιση του δρομολογίου, την εξασφάλιση της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων.
Η ευγνωμοσύνη προς τους ανθρώπους που εργάστηκαν στις ορεινές και άγονες οδικές μεταφορές στην Ελλάδα δεν έχει όριο. Είναι κοινή παρακαταθήκη μιας ιστορίας που ανήκει σχεδόν εξ ολοκλήρου στο παρελθόν.
Οι νομοί με τα περισσότερα άγονα δρομολόγια είναι αυτοί των Ιωαννίνων, Αιτωλοακαρνανίας, Τρικάλων, Καρδίτσας, Ευρυτανίας, Κοζάνης Γρεβενών, Άρτας…
Ας κλείσουμε με ευτράπελα αληθινά γεγονότα: Κάποτε στα μέσα της δεκαετίας του ’30 στην ορεινή Κορινθία δεν υπήρχε δρόμος. Ο ιδιοκτήτης ενός λεωφορείου άνοιξε το δρόμο με δική του δαπάνη. Όταν πραγματοποιούσε το δρομολόγιο για πρώτη φορά, συνέβη ένα συγκινητικό και συμβολικό περιστατικό, καθώς σταμάτησε το λεωφορείο αποβιβάστηκε ο κόσμος και ξεφορτώθηκαν τα διάφορα μπαγκάζια.
Ο οδηγός ζήτησε ένα κουβά νερό να συμπληρώσει στο ψυγείο του λεωφορείου, που είχε υπερθερμανθεί. Οι κάτοικοι έφεραν και λίγο χορτάρι (σανό) γιατί σκέφτηκαν ότι αφού δίψασε το καημένο και κατάκοπο λεωφορείο, μάλλον θα πεινούσε κιόλας.
Άλλο ένα παρόμοιο που συνέβη στη Λίππα Ιωαννίνων. Όταν για πρώτη φορά πήγε λεωφορείο στο χωριό, στην πλατεία ο οδηγός άκουγε τον εισπράκτορα που του έλεγε: «έλα- έλα πίσω».
Mια γριούλα που βρέθηκε εκείνη την ώρα, αφού άκουσε αυτό, δεν είδε τον οδηγό και λέει στις άλλες. «Γυναικούλες μου τι να σας πω. Αυτός έλεγε έλα - έλα και το λεωφορείο γύρναγε μόνο του». Να μην ξεχάσουμε τις ατάκες που γράφανε στα λεωφορεία οι οδηγοί:
‘’Πάω αργά να φτάσω γρήγορα’’, ‘’Για σένα έρχομαι’’…
Γιάννης Τσόδουλος
