Απολογισμός του πρώτου τετάρτου του 21ου αιώνα…
Έχουμε μπροστά μας ήδη μια καινούργια χρονιά, το 2026 και ταυτόχρονα έχουμε και το τέλος του 1ου τετάρτου του 21ου μ.Χ. αιώνα. Χρήσιμο είναι να κάνουμε έναν απολογισμό για τα πρώτα 25 χρόνια αυτού του αιώνα.
Ως ανθρωπότητα είχαμε και θετικά και αρνητικά γεγονότα. Οι φυσικές επιστήμες και γενικά η τεχνολογία είχε μεγάλη ανάπτυξη και ιδίως η πληροφορική, όχι όμως και οι ανθρωπιστικές επιστήμες.
Το διεθνές πολιτικό σύστημα υιοθέτησε θετική περιβαλλοντολογική πολιτική, αν και με σκαμπανεβάσματα, αλλά όχι όμως και πολιτικές μείωσης των ανισοτήτων και των συγκρούσεων.
Το κύρος του ΟΗΕ μειώθηκε, γιατί η μόνη παγκόσμια υπερδύναμη οι ΗΠΑ ή τον αγνόησε ή δεν στήριξε αποφάσεις του.
Ο “νεοφιλελευθερισμός” κυριάρχησε ως ιδεολογία και συνετέλεσε στην παγκοσμιοποίηση και ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, όμως αύξησε υπερβολικά την δύναμη και την ασυδοσία των τραπεζιτών, που οδήγησαν στην παγκόσμια οικονομική κρίση του 2009. Επίσης οδήγησε στην καταστροφή των κρατικών δομών του “κοινωνικού κράτους” στη Δύση.
Ξεκίνησε επιταχυνόμενος ο ψηφιακός μετασχηματισμός του δημόσιου και ιδιωτικού βίου . Είναι μετασχηματισμός των κοινωνιών μέσω της τεχνολογίας που έχει τα θετικά του (αποτελεσματικότητα, καινοτομία, διαφάνεια) αλλά κρύβει επιμελώς τους κινδύνους του (απώλεια ιδιωτικότητας, ανισότητες κ.α.).
Τέλος, τραγικό αποτέλεσμα όλων των μεταβολών είναι το γεγονός ότι η πολιτική εξουσία απροκάλυπτα πλέον έφυγε από το παγκόσμιο πολιτικό σύστημα και πέρασε στα χέρια μιας ελαχιστότατης μειοψηφίας του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.
Σε ότι αφορά ειδικότερα την Ευρώπη τα αξιοσημείωτα θετικά γεγονότα που υπήρξαν είναι ελάχιστα και τα αρνητικά μέγιστα. Το θεσμικό πλαίσιο της Ε.Ε. έμεινε στάσιμο εκτός από την χωρική της επέκταση. Την 1η Μαΐου 2004 προσχώρησαν στην Ε.Ε. οκτώ χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Όμως ο πολιτικός στόχος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας έχει ξεθωριάσει και αυτό φαίνεται από την σχετική απραξία του Ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος. Από το 2014 σε Ευρωπαϊκό έδαφος, στην Ουκρανία, διεξάγεται ένας φρικτός πόλεμος με πάνω από 1.000.000 νεκρούς. Στον πόλεμο αυτόν έμμεσα έχουν εμπλακεί όλα τα κράτη της Ε.Ε. και με εφιαλτικές προοπτικές ευρύτερης συμμετοχής.
Οι μυωπικές πολιτικές ηγεσίες της Ε.Ε. στα 25 αυτά χρόνια δεν οραματίστηκαν και δεν επεδίωξαν μιαν Ε.Ε. όπως ιστορικά η Ευρώπη έχει διαμορφωθεί από την Πορτογαλία έως ΚΑΙ την Ρωσσία, ως ενιαίος πολιτικός, και πολιτιστικός χώρος, όπως την εννοούσε ο μεγάλος Ευρωπαίος Ντε Γκώλ. Δυστυχώς δεν ενεθάρρυναν αλλά απέκλεισαν και κάθε σκέψη συμμετοχής στην Ε.Ε. της Ρωσσίας, παρά την ύπαρξη ευνοϊκής συγκυρίας με την πτώση του λεγόμενου “υπαρκτού σοσιαλισμού”. Αντίθετα ενεθάρρυναν τις εθνοτικές αντιθέσεις Ρωσσίας και Ουκρανίας. Δυστυχώς οι δυτικοευρωπαϊκές ηγεσίες αντιλαμβάνονται την Ευρώπη χωρικά ως κάτι τι μεγαλύτερο από την μεσαιωνική Αυτοκρατορία του Καρλομάγνου!
Η Ε.Ε. ως κατασκεύασμα των αρχουσών τάξεων και ελίτ των ιδρυτικών μελών της και έχοντας ως δόγμα “τους νόμους της ελεύθερης αγοράς”, θεσμοθέτησε και επέβαλε πλήρως τον “νεοφιλελευθερισμό” στην οικονομία των κρατών μελών. Δημιούργησε το υπερκράτος της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών και ανεξέλεγκτους πανίσχυρους θεσμούς και οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Παράλληλα, μεταφυτεύτηκαν στις Βρυξέλλες πλήθος από λόμπι, που λειτουργούν παρασιτικά σε βάρος των λαών των κρατών μελών. Όλα αυτά αποξένωσαν τους Ευρωπαϊκούς λαούς από τα κέντρα άσκησης εξουσίας. Έτσι διολισθαίνοντας σταδιακά μειώθηκε δραματικά “το κοινωνικό κράτος” στα κράτη μέλη και εισήλθε στην λειτουργία των κοινωνιών των Ευρωπαϊκών χωρών η ανασφάλεια, η απαξίωση της εργασίας και γενικά μπορούμε να πούμε οι νόμοι της ζούγκλας.
Στη χώρα μας την χρονική αυτή περίοδο συντελέστηκε μια εθνική καταστροφή οικονομική και θεσμική. Ξεκίνησε αυτή η χρονική περίοδος με το πολιτικό μας σύστημα να αιθεροβατεί τα 8 πρώτα χρόνια στις νεφέλες του οράματος της θεσμικής ολοκλήρωσης της Ε.Ε. έχοντας αστόχαστα εκχωρήσει την νομισματική και πιστωτική πολιτική στην ΕΚΤ και αντικαταστήσει το 2002 τη δραχμή με το ευρώ. Παράλληλα συνέχιζε να παραπλανά τον λαό λέγοντας ότι “η οικονομία μας έχει σταθερότητα” και “λεφτά υπάρχουν”. Εθελοτυφλούσε για την ύπαρξη του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών της χώρας μας στο ύψος του 6 % του ΑΕΠ και του γενικού δημόσιου χρέους της στο ύψος των 162 δισ. Ευρώ, μεγαλύτερου κατά 20 δις ευρώ από το ΑΕΠ της. Έχοντας τα δύο αυτά ελλείμματα, ως βραδυφλεγείς βόμβες στα θεμέλιά της οικονομίας της χώρας μας.
Το 2009 ξέσπασε η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση και οι βόμβες αυτές τίναξαν την οικονομία μας στον αέρα το 2010. Οι διαδοχικές Κυβερνήσεις Παπανδρέου Παπαδήμου, Σαμαρά και Τσίπρα οδήγησαν την χώρα στη δανειακή σύμβαση του 2010, στο PSI και στα τρία διαδοχικά “μνημόνια”. Η ελληνική κρατική χρεωκοπία που προέκυψε, μετατράπηκε αυτομάτως, σε μια θηριώδη και πολυετή θεσμική και οικονομική κρίση, οι συνέπειες των οποίων φυσικά ακόμη συνεχίζονται και δεν διαφαίνεται, έστω στον απώτερο χρόνο, ο τερματισμός αυτής της κατάστασης.
Με την εφαρμογή των μνημονίων κύριες και θεμελιώδεις διατάξεις του Συντάγματός μας δεν γίνονται πλέον σεβαστές από τα άμεσα όργανα του κράτους, που τυπικά υφίστανται. 500.000 περίπου νέοι μετανάστευσαν, η χώρα μας οικονομικά καταβαραθρώθηκε, οι πολίτες της πτώχευσαν με 107,2 δισ. ευρώ “κόκκινα δάνεια” τον Μάρτιο του 2016 και η διεθνής θέση της χώρας μας υποβαθμίστηκε. Ως εγγύηση των δανείων, μας επεβλήθηκε η εκποίηση των δημοσίων επιχειρήσεων και η διαχείριση της δημόσιας περιουσίας με δικαίωμα και εκποίησης από το “Υπερταμείο”, που η πλειοψηφία της διοίκησης του είναι υπάλληλοι των δανειστών μας. Για την ασφάλεια της εξυπηρέτησης των τοκοχρεολυσίων των δανείων δημιουργήθηκε το περιβόητο «μαξιλάρι» των 37 δισ. Ευρώ, και για την διατήρησή του οι κυβερνήσεις συστηματικά αφαίρεσαν μέσω υπερφορολόγησης, αντίστοιχης ρευστότητας του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας μας. Από το 2010 το δημογραφικό πρόβλημα μεγενθύνεται. Έτσι το 2023 οι θάνατοι υπερεβησαν τις γεννήσεις κατά περίπου 50.000.
Το πολιτικό μας σύστημα ισχυρίζεται ότι από το 2017 “βγήκαμε από τα μνημόνια”, όμως η αλήθεια είναι η εξής: Χρεοκοπήσαμε το 2009 με χρέος Γενικής Κυβέρνησης ύψους 298 δις. Ευρώ που αντιστοιχούσε στο 126,8% του ΑΕΠ και τώρα έχουμε χρέος 322 δις. Ευρώ που αντιστοιχεί στο 150% του ΑΕΠ. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν ισοσκελίστηκε. Το έτος 2024 διαμορφώθηκε σε περίπου 15,1 δισ. Ευρώ και αντιστοιχεί σε περίπου 6,4% του ΑΕΠ. Επίσης καμιά διάταξη των μνημονιακών νόμων δεν έχει καταργηθεί ρητά και επομένως είναι σε ισχύ.
* O Νικήτας Αποστόλου είναι πρώην Τμηματάρχης Υπουργείου Γεωργίας.
