Εκεί όπου εργαζόταν ο Άγιος Γεώργιος…

Είναι ελάχιστοι οι σωζόμενοι τόποι και χώροι στην Ελλάδα που συνδέονται άμεσα με τη ζωή και τη δράση Νεομαρτύρων και Αγίων. Στα Ιωάννινα, από μια ευτυχή συγκυρία, δεν σώζεται μόνο το σπίτι όπου έζησε ο Νεομάρτυρας Άγιος Γεώργιος, αλλά και η θέση όπου κρεμάστηκε, στο τέλος της οδού Αβέρωφ, καθώς και ο τάφος του στη Μητρόπολη. Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά. Εκείνο όμως που παραμένει σχεδόν άγνωστο είναι ο χώρος όπου εργαζόταν ο Άγιος Γεώργιος στα Ιωάννινα επί οκτώ συνεχόμενα χρόνια.

Σε ηλικία δεκαπέντε ετών, όντας ήδη ορφανός, έχασε και τα αδέλφια του και αναγκάστηκε να αναζητήσει εργασία για να επιβιώσει. Για επτά χρόνια άλλαξε διάφορες δουλειές στα Γρεβενά και στα Τρίκαλα. Σε ηλικία 22 ετών, το 1830, εγκαταστάθηκε στα Ιωάννινα, όπου εργάστηκε ως σεΐζης (ιπποκόμος) στον Χατζή Αβδουλλάχ εφέντη, αξιωματικό του Ιμίν πασά, γιου και διαδόχου του Μεχμέτ Ρεσίτ («Κιουταχή»), πασά των Ιωαννίνων μετά τον Αλή πασά (Κ. Βλάχος 2000· Σ. Ζούμπος 1985, σ. 221). Εκεί εργάστηκε έως το 1837. Το ίδιο έτος προσλήφθηκε ως ιπποκόμος στον μουσελίμη (τοπάρχη) των Φιλιατών, από όπου παραιτήθηκε και επέστρεψε στα Ιωάννινα τον Δεκέμβριο του 1837, με αφορμή τη γέννηση και τη βάπτιση του γιου του.

Στις 12 Ιανουαρίου 1838 ξεκίνησε από το σπίτι του, στο τέρμα της σημερινής οδού Μαυρογιάννη, για να αναζητήσει εργασία στο κέντρο της πόλης. Φτάνοντας στην πλατεία του Πλατάνου (σημερινή πλατεία Γεωργίου Σταύρου, Γυαλί-Καφενέ), συνελήφθη. Συκοφαντήθηκε ότι, ενώ προηγουμένως ήταν Οθωμανός, είχε γίνει χριστιανός. Κλείστηκε στη φυλακή του Κάστρου και, αφού βασανίστηκε επί πέντε ημέρες, απαγχονίστηκε στις 17 Ιανουαρίου 1838. Ήταν μόλις τριάντα ετών.

Σύμφωνα με τον Δ. Σαλαμάγκα (Άπαντα, τόμ. 3, 1954, σ. 48), ο χώρος όπου εργαζόταν ο Άγιος Γεώργιος βρισκόταν εκεί όπου αργότερα στεγάστηκαν τα γραφεία του Εθνικού Αγώνα, στην οδό Δαγκλή 17. Το σπίτι του Αβδουλλάχ δεν σώζεται σήμερα· διασώζεται όμως φωτογραφία του (1928) από τον αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχο, στο Αρχείο Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής του Μουσείου Μπενάκη (φωτό 1).

Το κτίσμα ήταν διώροφο. Οι χώροι κατοικίας περιορίζονταν στον όροφο, ενώ στο ισόγειο βρίσκονταν οι βοηθητικοί χώροι - κελάρι, σταύλος (όπου εργαζόταν ο Γεώργιος), εργαστήρια, στέρνες. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή του John Cam Hobhouse, που επισκέφθηκε με τον φίλο του Λόρδο Βύρωνα τα Ιωάννινα το 1809 (1813, σ. 68), ο οποίος σημειώνει ότι πίσω από την αυστηρή πρόσοψη των αρχοντικών, οι αυλές και οι κήποι τους προσέδιδαν «μια ζωηρή και ευχάριστη όψη».

Μετά την απελευθέρωση της πόλης, το ακίνητο περιήλθε στην ιδιοκτησία κάποιου Ψαροβασίλη. Τη δεκαετία του 1950 στεγάζονταν εκεί Βορειοηπειρώτες πρόσφυγες, οι περισσότεροι από τους οποίους μετανάστευσαν στην Αμερική έως το τέλος της δεκαετίας. Αργότερα το ακίνητο αγοράστηκε από την Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος, η οποία αποφάσισε την κατεδάφισή του.

Στην εφημερίδα Ηπειρωτικός Αγών (10.2.1960) αναφέρεται η έναρξη της κατεδάφισης, ενώ ένα μήνα αργότερα (7.3.1960) γίνεται λόγος για την ανέγερση νέου μεγάρου της Α.Τ.Ε. Το βασικό πρόβλημα του παλαιού κτιρίου ήταν ότι στένευε υπερβολικά τον δρόμο, δυσχεραίνοντας ακόμη και τη διέλευση των λεωφορείων του ΚΤΕΛ. Στη θέση του ανεγέρθηκε νέο κτίριο· ακέραιος σώζεται μόνο ο ψηλός τοίχος της αυλής στο πίσω μέρος. 

Σύμφωνα με τον αρχιτέκτονα Γ. Σμύρη (προσωπική επικοινωνία), η οικοδομική άδεια εκδόθηκε το 1961 και φέρει την υπογραφή του Κωνσταντίνου Ζαχόπουλου. Παρότι διατηρήθηκαν ορισμένα μορφολογικά στοιχεία, το νέο κτίριο δεν συγκρίνεται με το παλαιό αρχοντικό. Σήμερα στεγάζει την Τράπεζα Πειραιώς -έναν σύγχρονο ναό… του χρήματος.

Χαράλαμπος Χαρίσης