Αιθαλομίχλη στα Γιάννενα και η αντιμετώπισή της…
Με αφορμή την αναφορά του θέματος της αιθαλομίχλης στη στήλη «Χωρίς Υπαγόρευση» του «Π.Λ.» και όσα γράφτηκαν για τη λήψη μέτρων αντιμετώπισής της, θέλω να επισημάνω πως, ανεξάρτητα των καιρικών συνθηκών και των προτάσεων Περιφέρειας και Δήμου, τον πρώτο ρόλο και λόγο τον έχει η πολιτεία (Κυβέρνηση). Καταρχήν να πούμε ότι τα σωματίδια που παράγονται σε τεράστιες ποσότητες από εστίες καύσης αιωρούνται στην ατμόσφαιρα και πέφτουν στο έδαφος ρυπαίνοντας το περιβάλλον. (Ξηρή απόθεση ή Βαρυτική καθίζηση). Σε συνδυασμό με την ομίχλη τα σωματίδια των καύσεων, έρχονται σε επαφή, συνενώνονται και εγκλωβίζονται με τα λεπτότατα σταγονίδια νερού που βρίσκονται στον αέρα. Ένα μέρος από τα σωματίδια της ομίχλης πέφτουν στην επιφάνεια του εδάφους και σε επιφάνειες από κτίρια, δένδρα, αυτοκίνητα, κ.λ.π. (υγρή απόθεση).
Αυτά τα δυο συμβάντα γίνονται σε όλους μας αντιληπτά από το αποτέλεσμά τους, καθώς παρατηρούμε την λεγόμενη μουτζούρα σε επιφάνειες όπως στα μπαλκόνια, τζάμια, λευκά ρούχα που είναι απλωμένα, αυτοκίνητα, κλπ. Υγρή απόθεση αεριών ρύπων στο έδαφος συμβαίνει σε περίπτωση βροχής ή χιονιού (όξινη βροχή). Στην περίπτωση αυτή γίνεται και η απόπλυση των ρύπων από τις επιφάνειες. Τα όμβρια ύδατα ξεπλένουν το έδαφος της χωρικής περιοχής της αιθαλομίχλης και μεταφέρουν σημαντικά ρυπαντικά φορτία ρύπων (οξείδια του αργιλίου, πυρίτιο, σίδηρο κ.α.), μοιραία στους τελικούς φυσικούς αποδέκτες. Στην περιοχής μας, στην λίμνη των Ιωαννίνων, την Παμβώτιδα και στις φυσικές καταβόθρες Πεδινής, Μπάφρας, Καστρίτσας, Κουτσελιού, Μπιζανίου, Ροδοτοπίου.
Η μεταφορά των ρύπων αυτών από την ατμόσφαιρα στο έδαφος και η απόθεση τους αποτελεί κίνδυνο για τους ανθρώπους και τα ζώα, καθώς τρέφονται με λαχανικά, φρούτα, χορτάρια, φύλλα κλπ. και περαιτέρω υποβαθμίζουν την ποιότητα του νερού που πίνουν αμφότεροι. Βέβαια καθ΄ όλη την διάρκεια της αιθαλομίχλης τα σωματίδιά της (ανεξάρτητα των καιρικών συνθηκών) τα αναπνέουμε με κίνδυνο να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στο οργανισμό μας. Για τους ρύπους αυτούς και άλλους που παρασέρνουν τα όμβρια ύδατα, έχω επανειλημμένως αναφέρει ότι πρέπει να ληφθούν μέτρα συγκράτησης τους και διαχωρισμού τους από τα ύδατα, ώστε να μη καταλήγουν ελεύθερα στο Περιβάλλον (επιφανειακά και υπόγεια νερά).
Η Περιφέρεια και ο Δήμος μας, ζητούν συνεχόμενα από την πολιτεία να εφαρμόσει μέτρα για την αντιμετώπιση της αιθαλομίχλης στο Λεκανοπέδιο Ιωαννίνων, όπως επιδότηση αγοράς αντλιών, επιδότηση πετρελαίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Οι δε κυβερνητικοί φορείς της περιοχής μας (βουλευτές) επισημαίνουν το θέμα αυτό και το μέγεθος του, που έχει ως αντίκτυπο την δημόσια υγεία και την ποιότητα ζωής των πολιτών και επισκεπτών της περιοχής μας. Καλώς όλα αυτά τα μέτρα, όμως τι ακριβώς ισχύει σήμερα.
Ποιο είναι, το ισχύον νομικό πλαίσιο σε περίπτωση παρουσίασης έντονης αιθαλομίχλης σε μια χωρική περιοχή, τι ζητείται και τι προβλέπεται σε περίπτωση υπερβάσεων των ορίων; Ποιος παρακολουθεί το θέμα αυτό, τι μετράνε και ποιο είναι το όριο αυτών. Ποιος εκδίδει την ανακοίνωση (απόφαση) κήρυξης εφαρμογής βραχυπρόθεσμων μέτρων μείωσης των εκπομπών αιωρούμενων σωματιδίων από εστίες καύσης, που αποτελούν και το μείζον πρόβλημα; Από μια μικρή έρευνα του θέματος που έκανα θα αναφερθώ σε αυτά τα ερωτήματα για την πληροφόρηση των δημοτών.
Αναφερόμενες στο ν. 1650/1986 «Για την προστασία του περιβάλλοντος», υπάρχουν Υπουργικές Αποφάσεις (Οικονομικών & Περιβάλλοντος) που προβλέπουν ειδική επιδότηση στο ηλεκτρικό ρεύμα για τους πολίτες της χωρικής περιοχής όπου υπάρχει αύξηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Σε περίπτωση έκδοσης ανακοίνωσης (απόφασης) κήρυξης εφαρμογής βραχυπρόθεσμων μέτρων μείωσης των εκπομπών αιωρούμενων σωματιδίων (ΑΣ10) από εστίες καύσης, ζητείται η διακοπή της χρήσης τζακιών, θερμαστρών στερεών καυσίμων και θερμαστρών βιομάζας, κ.α.. Προβλέπεται ειδική επιδότηση οικιακής κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην ευρύτερη περιοχή, με διάρκεια για τέσσερες μήνες (τετραμηνιαία κατανάλωση) με χρέωση του τιμολογίου προμήθειας ηλεκτρικού ρεύματος ίση με το 30% του εκάστοτε οικιακού τιμολογίου του κάθε προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας και όριο έως 2000 kWh, ο δε υπολογισμός γίνεται βάση τύπου.
Στην πόλη μας και την ευρύτερη περιοχή υπάρχουν κάποιοι σταθμοί παρακολούθησης και μέτρησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Κύριοι φορείς που τους διαχειρίζονται είναι η Περιφέρεια, ο Δήμος και το Πανεπιστήμιό μας. Ο Ευρωπαϊκός Δείκτης Ποιότητας του Αέρα (Air Quality Index - AQI) αντανακλά τον πιθανό αντίκτυπο της αέριας ρύπανσης στην υγεία και υπολογίζεται με βάση τις συγκεντρώσεις των παρακάτω πέντε ρύπων: Σωματίδια (PM10)- Λεπτόκοκκα σωματίδια (PM2.5)- Όζον (O3)- Διοξείδιο του αζώτου (NO2)- Διοξείδιο του θείου (SO2). Στα αιωρούμενα σωματίδια PM10 ή ΑΣ10, που είναι μικροσκοπικά σωματίδια (σκόνης, γύρης, καπνού κ.ά.) με διάμετρο έως 10 μικρόμετρα (μm), οι διατάξεις θέτουν όρια συγκέντρωσης με ημερήσιο όριο 50 μg/m³, στα αντίστοιχα (PM2.5 ή ΑΣ2.5)- το ημερήσιο όριο είναι 25 μg/m³. Το όριο της μέσης ημερήσιας συγκέντρωσης αυτών (PM10 & PM2.5), δεν πρέπει να ξεπερνιέται περισσότερο από 35 φορές το χρόνο. Τα μέτρα αντιμετώπισης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης κάθε περιοχής ισχύουν όταν συσωρευτικά, ξεπερνιούνται τα αναφερόμενα δυο όρια. Αρμόδιος φορέας για την υλοποίηση και εφαρμογή του επιχειρησιακού σχεδίου αντιμετώπισης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και η ανάλογη Περιφέρεια.
Γεγονός είναι ότι, στο πλαίσιο της ενεργότερης συμμετοχής των πολιτών στον περιορισμό των αιωρούμενων σωματιδίων, σε περιοχές που το γεγονός αυτό είναι αναπόφευκτο και επαναλαμβανόμενο, όπως το Λεκανοπέδιο Ιωαννίνων, είναι απαραίτητο να θεσπισθούν νέα μέτρα, με συγκεκριμένα οικονομικά κίνητρα και άμεσες παρεμβάσεις. Ένα επιχειρησιακό σχέδιο λήψης και εφαρμογής μέτρων, μπορεί να αναλάβει και ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) της περιοχής μας.
Σήμερα, η μη τήρηση των υποχρεώσεων που αφορούν στην ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και ειδικά τα όρια για τα αιωρούμενα σωματίδια ΑΣ10, μπορεί να φέρουν την χωρά μας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, καθόσον η κατάσταση σε πολλές πόλεις εξακολουθεί να παραμένει προβληματική και πιθανόν επιδεινούμενη.
* Ο Δημήτρης Μακρής είναι Πολιτικός Μηχανικός Τ.Ε..
