Ζώντας στην εποχή των «αποκαθηλώσεων»…
Κατά καιρούς και διαχρονικά έχουν «αγιοποιηθεί» -πέρα από πρόσωπα- ιδεολογίες, πολιτικά συστήματα, θεωρίες. Η υπενθύμιση ορισμένων εξ αυτών έρχεται απλά προς επίρρωση της ιστορικής αυτής διαπίστωσης: Δεσποτεία, Βασιλεία, Φασισμός, Ναζισμός, Υπαρκτός Σοσιαλισμός, Φιλελευθερισμός... Το καθένα από αυτά κατείχε την «απόλυτη» αλήθεια. Για την υπεράσπισή τους έγιναν πόλεμοι, χύθηκαν ποτάμια ανθρώπινου αίματος, ο φανατισμός και τα πάθη έφτασαν στο αποκορύφωμα της όξυνσής τους.
Όμως, επειδή μόνο ο χρόνος είναι αδέκαστος κριτής, μέσα από την κρισάρα της πραγματικότητας, στο τέλος, καθώς λέει ο λαός μας, πάντα ξεχωρίζει την ήρα από το σιτάρι. Και τα ζιζάνια ως ζημιογόνα παίρνουν τη θέση που τους αξίζουν: εκβάλλονται (Ευαγγελική περικοπή των ζιζανίων, Ματθαίος, 13.24). Κι΄ αυτό γιατί η ζωή δεν είναι θεωρία ή ακριβέστερα θεωρητικολογία, είναι τα κομμάτια ενός παζλ πραγματικότητας. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, «πράξις θεωρίας επίβασις», η πράξη είναι το στήριγμα της θεωρίας. Η περίπτωση Τραμπ –πολλοί κάνουν λόγο για φαινόμενο «τραμπισμός»- είναι απλά η επιβεβαίωση όλων αυτών των «αποκαθηλώσεων». Διασκεδάζει κανείς βλέποντας πως η νέα αμερικανική κυβέρνηση ξηλώνει πόντο - πόντο το πολυδιαφημιζόμενο πλουμιστό πουλόβερ της φιλελεύθερης ιδεολογίας, όλα αυτά τα πολυπροβαλλόμενα -δίκην πανάκειας- περί «ιδιωτικής πρωτοβουλίας», «ελεύθερης αγοράς» και «μικρού κράτους». Καταιγισμός δασμών, περιφρόνηση υπερεθνικών οργανισμών και ρυθμίσεων, απανωτές ωμές παρεμβάσεις στην ανεξάρτητη τάχα Fed (της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ), με την βία επαναπατρισμός μονάδων παραγωγής, εμπορικοί εκβιασμοί συμμάχων και εταίρων, ακόμη και μερική εθνικοποίηση μεγαλοεταιρειών όπως η Intel.
Ό,τι κι αν λένε, ή και ευαγγελίζονται, οι ιδεολόγοι, η ευθεία αντιπαράθεση δημόσιου και ιδιωτικού είναι προσχηματική. Από τη φύση της η νεωτερική –φιλελεύθερη- οικονομία, από τις απαρχές της κιόλας με τον διάσημο Σκωτσέζο οικονομολόγο Άνταμ Σμιθ, θεμελιωτή της κλασσικής οικονομικής θεωρίας της ελεύθερης αγοράς, με το περιλάλητο έργο του «Ο πλούτος των εθνών» -«ευαγγέλιο» της ελεύθερης οικονομίας- προϋποθέτει το κράτος με έναν τρόπο που κανείς προνεωτερικός σχηματισμός δεν γνώριζε. Ακόμη και ο δυτικός καπιταλισμός ταυτίζεται με τη γιγάντωση του δημόσιου τομέα. Και οι αριθμοί εν προκειμένω είναι αφοπλιστικοί: στις ΗΠΑ, καρδιά του καπιταλισμού, από το 8 % του ΑΕΠ το 1880, οι δημόσιες δαπάνες σήμερα έχουν εκτοξευθεί στο 45%. Ανάλογοι είναι οι αριθμοί και στις υπόλοιπες δυτικές οικονομίες.
Η «αποκαθήλωση» του πολιτικού συστήματος του κομμουνισμού κατά την ως άνω δεκαετία με την ταυτόχρονη «αγιοποίηση» του αντίπαλου συστήματος, καθιστώντας το κυρίαρχο στον ιδεολογικοπολιτικό και οικονομικό χώρο, είχε επαχθείς συνέπειες, αναδιανεμητικές του εισοδήματος υπέρ των ολίγων και αποδιαρθρωτικές της κοινωνικής συνοχής προπάντων. Η έλλειψη του «αντίπαλου δέους», της αντίρροπης δηλ. δύναμης, εμφανής. Η ανθρωπότητα δεν διαπίστωσε την πολυπόθητη βιοτική βελτίωση των μελών της. Ο παγκόσμιος πλούτος πέρασε στα χέρια ελάχιστων, ενώ δισεκατομμύρια ανθρώπων σε όλα τα μήκη και πλάτη του Πλανήτη λιμοκτονούν. Ποτέ τόσο λίγοι δεν είχαν τόσο πολλά και τόσο πολλοί δεν είχαν τόσο λίγα. Η με κάθε μέσο και τρόπο κερδοθηρία οδηγεί στην αποθηρίωση του ανθρώπου και οι πόλεμοι εξακολουθούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να διεξάγονται στο βωμό των συμφερόντων.
Πρέπει να αντιληφθούμε ότι η μονομέρεια και ο μονισμός, η υπερβολή κατά συνέπεια, δεν είναι στοιχεία της φύσης, η οποία διδάσκει την πολυμέρεια και τον πλουραλισμό, με επιστέγασμα την αναγκαία ισορροπία. Το «μέτρον άριστον» των αρχαίων προγόνων μας αποδεικνύεται ως η κορυφαία ρυθμιστική αρχή σε όλα τα πράγματα, με τη σύνθεση των αντιθέτων κατά το εγελιανό σχήμα «θέση-αντίθεση- σύνθεση», να συνιστά την πλέον ενδεδειγμένη οδό.
Άλλωστε, όπως σωστά ειπώθηκε, «η αλήθεια της σήμερον, ήταν αίρεση χτες, θα είναι προκατάληψη αύριο» (αυτό που σήμερα θεωρείται αληθινό, χτες λιθοβολήθηκε και αύριο μπορεί να είναι παρωχημένο), συναντώντας την διαχρονική ρήση του Ηράκλειτου «τα πάντα ρει (και) μηδέποτε κατά τ΄ αυτό μένειν», όλα είναι ρευστά και τίποτα δεν μένει το ίδιο. Ο δογματισμός και η μονομέρεια, ως εκ τούτου, δεν έχουν θέση στη ζωή μας, επομένως ούτε ο φανατισμός (ακόμη και ο αποκαλούμενος «ιερός») και τα πάθη για το οτιδήποτε. Και όσο δεν το αντιλαμβανόμαστε, η ανθρωπότητα θα κατρακυλάει στον κυνικό μακιαβελισμό («ο σκοπός αγιάζει τα μέσα») και στην πλήρη απανθρωποποίηση, την αποθηρίωση εντέλει του ανθρώπου.
Γιάννης Γιώσας
