Οι επιστήμονες και η πολιτική…

Αφορμή για το παρόν άρθρο είναι η ανακοίνωση εκ μέρους του Τσίπρα του Επιστημονικού Συμβουλίου, το οποίο θα έχει την ευθύνη για την πολιτική επαναφορά του στα πολιτικά μας πράγματα. Δείχνει ο πρώην Πρωθυπουργός ότι οι επιστήμονες είναι αναγκαίοι στη διαμόρφωση του πολιτικού μας περιβάλλοντος και χρήσιμοι στον σχεδιασμό κάποιου κομματικού προγράμματος. Θεωρώ ότι  πρόκειται για μια πρωτοβουλία που ταιριάζει σ’ ένα πολίτευμα, για να λειτουργούν οι θεσμοί αποτελεσματικά και να υπηρετεί το γενικό συμφέρον.

Βέβαια διαβάζοντας τα ονόματα των επιστημόνων αμέσως νιώθεις κάπως αμήχανα, αφού συναντάς ανθρώπους που συμπορεύτηκαν με τον Τσίπρα και συμμετείχαν στην αντιλαϊκή του πολιτική. Αναφέρω σκόπιμα μόνο τον κ. Γαβρόγλου. Πρόκειται για τον Υπουργό Παιδείας επί Τσίπρα, ο οποίος αντικατέστησε τον Φίλη κατ’ απαίτηση του Καμμένου και του Ιερώνυμου. Είναι ο Υπουργός Παιδείας, που υποστήριζε ότι «η αριστεία είναι ρετσινιά για τον μαθητή». Είμαι βέβαιος ότι τέτοια θέση δεν έχει υποστηρίξει κανείς πολιτικός και μάλιστα Υπ. Παιδείας, στην παγκόσμια πολιτική σκηνή.

Αλλά σε κάθε περίπτωση κανείς δεν διαφωνεί για τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι επιστήμονες στο πολιτικό γίγνεσθαι κάθε δημοκρατικής χώρας. Είναι οι άνθρωποι που καλλιεργούν ιδέες, συντάσσουν προγράμματα και πείθουν με τον ορθό τους λόγο για την ορθότητα των πολιτικών αποφάσεων. Όμως χρειάζεται μια αποσαφήνιση για το πότε μπορεί ένας επιστήμονας να βοηθήσει. Γιατί ο απόφοιτος Παν/μίου δεν σημαίνει ότι είναι αρκούντως ικανός για θετικό πολιτικό ρόλο.

Πράγματι στην εποχή μας με τα τόσο σοβαρά και σύνθετα προβλήματα και με ανοιχτούς τους ορίζοντες και τις προκλήσεις ο κάθε επιστήμονας δεν είναι κατάλληλος για όλα. Οι ειδικές γνώσεις πρέπει να συνοδεύονται από καθολική παιδεία, από πολιτική ώριμη συνείδηση και από διάθεση προσφοράς στην κοινωνία με σεβασμό στις βασικές αρχές του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Αν όμως δεν διαθέτουν αυτά τα χαρίσματα, τότε γίνονται επικίνδυνοι και για τον ηγέτη του κόμματος και για το παραγόμενο κυβερνητικό έργο. Τα παραδείγματα είναι πάμπολλα σε όλες τις κυβερνήσεις. Γιατί οι μεγάλες αποφάσεις των κομμάτων έχουν την έμπνευση ή την συμβουλή επιστημόνων, οπότε το αποτέλεσμα έχει άμεση σχέση με την ικανότητά τους και με την ηθική και πολιτική τους ωριμότητα.

Προς επιβεβαίωση αυτής της πραγματικότητας θυμίζω την φιλοσοφική άποψη, αλλά και την εμπειρία του μεγάλου Φιλοσόφου Πλάτωνα. Παρακολουθώντας τα πολιτικά πράγματα και με στοχαστική διείσδυση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι βασιλείς πρέπει να είναι και φιλόσοφοι. Εφόσον δεν μπορούν, τότε οι φιλόσοφοι πρέπει να γίνουν βασιλείς. Σε διαφορετική περίπτωση υποστήριζε ότι η πόλις είναι καταδικασμένη σε αποτυχία.

Ο ίδιος μάλιστα επιχείρησε να εφαρμόσει το πολιτικό του πρόγραμμα με τρεις επισκέψεις στις Συρακούσες για να συμβουλέψει τον Διονύσιο τον Α’ και τον Διονύσιο τον Β’. Αποτέλεσμα της προσπάθειάς του ήταν ο Πλάτων να πουληθεί ως δούλος, γιατί έτσι έκρινε ο τύραννος.

Εκτιμώ πως η ιστορία του Πλάτωνα είναι διδακτική και για τους πολιτικούς και ιδιαίτερα για τους πολίτες.

Οφείλω όμως υπερασπιζόμενος τον ρόλο και την προσφορά των επιστημόνων να επισημάνω ότι αυτό μπορεί να συμβεί όταν: 

α) Λειτουργούν οι πολιτικοί μας θεσμοί με βάση το Σύνταγμα και την διάκριση των τριών εξουσιών. 

β) Είναι χρήσιμοι οι επιστήμονες εφόσον οι πολίτες έχουν ώριμη πολιτική συνείδηση και γνωρίζουν πώς να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και να σέβονται τους νόμους της πολιτείας.

* * *

Συμπέρασμα: Οι επιστήμονες μαζί με τους πολίτες μπορούν να εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος και για την ευημερία όλων.

Χάρης Λεοντάρης