Γιατί τα παιδιά μας είναι ανιστόρητα…
Ο πρόσφατος εορτασμός της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου μάς δίνει την αφορμή, αλλά και τη δυνατότητα να μιλήσουμε για ένα θέμα που προκύπτει τέτοιες μέρες – όπως και σε κάθε ιστορική επέτειο - στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και στον δημόσιο διάλογο. Για το εμφανές «έλλειμμα» ιστορικής μνήμης των μαθητών και τα αναπόφευκτα ανακύπτοντα ερωτήματα.
Γινόμαστε αυτόπτες και αυτήκοοι μάρτυρες θλιβερών διαπιστώσεων, όπως: «μπερδεύουν Γερμανούς με Τούρκους», «νομίζουν ότι οι ήρωες του ΄21 είναι αρχαίοι Έλληνες» και άλλες κωμικοτραγικές ιστορικές συγχύσεις. Το ανάθεμα της πλειονότητας των πολιτών και, φυσικά, των δοκησίσοφων δημοσιογράφων, εκτοξεύεται πρωτίστως και κυρίως στους εκπαιδευτικούς, ιδιαίτερα των δύο πρώτων σχολικών βαθμίδων, με την αντίστοιχη δαιμονοποίησή τους καθώς και του έργου τους. Ταυτόχρονα όμως αποσιωπάται πλήρως η ευθύνη όσων καταρτίζουν αναλυτικά προγράμματα και σχολικά εγχειρίδια, αλλά και όσων έχουν μετατρέψει το μάθημα της Ιστορίας από επιστημονικό εργαλείο, μέσω του εθνοπαιδαγωγικού της ρόλου σε όργανο ιδεολογικοπολιτικής προπαγάνδας. Στην πατρίδα μας η Ιστορία καθίσταται αυτόνομο αντικείμενο διδασκαλίας στο δημοτικό σχολείο το 1881. Ως κύριος σκοπός του μαθήματος παρουσιάζεται «η έμπνευσις φρονήματος εθνικού και φιλοτιμίας, όπως καταστή μέλος άξιον μεγαλουργήσαντος έθνους». «Κύριο αντικείμενο της σχολικής Ιστορίας», θα σημειώσει ο Γιώργος Χριστόπουλος, Πρόεδρος της ΟΙΛΕ, στην αξιόλογη διδακτορική του διατριβή με τίτλο «Ιστορική παιδεία και εθνική διαπαιδαγώγηση: Αντιλήψεις και πρακτικές των εκπαιδευτικών για το μάθημα της Ιστορίας» ( 2018), «όπως και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ήταν «το ιδεώδες της πατριωτικής εκπαίδευσης» και, όπως γράφει ο Henri Moniot ( Η διδακτική της Ιστορίας, εκδ. Μεταίχμιο), τα βασικά σημεία αναφοράς της διδασκαλίας της Ιστορίας εκείνη την περίοδο είναι ο πατριωτισμός, η εμπέδωση της ιδιότητας του πολίτη και η ηθική. Είναι κοινό μυστικό ανάμεσα σε γονείς, δασκάλους και μαθητές, ότι η σχολική ιστορία, ιδίως στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, είναι ένα αντιπαθές και δύσκολο αντικείμενο. Τα παιδιά μαθαίνουν την ιστορία ως μια αδιάσπαστη γραμμή πλήθους γεγονότων, ημερομηνιών, προσώπων, μαχών, χωρίς σοβαρή ανάλυση, χωρίς παρουσίαση πηγών, χωρίς παιγνιώδη τρόπο, χωρίς διαθεματικότητα. Σε ένα τέτοιο αντιεπιστημονικό, αντιπαιδαγωγικό πλαίσιο, οι μαθητές με δυσκολία συγκρατούν ακόμη και τα βασικά. Θέτουμε μια υπόθεση εργασίας. Αν στην Στ’ Δημοτικού οι μαθητές διδάσκονταν ως αυτόνομο αντικείμενο, για παράδειγμα, μόνο τα χρόνια της Επανάστασης του 1821 σε όλες τις διαστάσεις (κοινωνικές, πολιτισμικές, οικονομικές), σε συνδυασμό με επισκέψεις σε μουσεία και ιστορικούς τόπους, με καλλιτεχνικές δραστηριότητες, με εκθέσεις υλικού και δημιουργημάτων των παιδιών αντί της σημερινής καταγραφής μιας ιστορικής γραμμής από το 1453 έως σήμερα (!), θα είχαν καλύτερη ή χειρότερη αίσθηση του ιστορικού χρόνου;». Η απάντηση είναι αυτονόητα καταφατική, θα συμπληρώναμε.
Προσθέστε σε όλα αυτά τα αποτελέσματα της διεθνούς έρευνας Youth and History, η οποία διεξήχθη σε 32.000 νέους από είκοσι επτά ευρωπαϊκές χώρες, τα οποία δείχνουν πως δεν είναι η Ιστορία ως επιστήμη, αλλά ως διδακτικό αντικείμενο που απωθεί τους μαθητές. Τα Αναλυτικά Προγράμματα στην Ελλάδα είναι προϊόν ενός συγκεντρωτικού εκπαιδευτικού συστήματος. Η ελληνική σχολική Ιστορία και τα αντίστοιχα ΑΠ είναι δέσμια της παραδοσιακής εκπαίδευσης, με την επιβολή και επιβράβευση της αποστήθισης να αποτρέπει τα παιδιά από το να γνωρίσουν και να αγαπήσουν το μάθημα της ιστορίας. Αντί, λοιπόν, να ρίχνουμε την πέτρα του αναθέματος στους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς, εύκολα θύματα και αποδιοπομπαίοι τράγοι, θα πρέπει να εξακοντίζουμε τα βέλη μας στους διαχρονικά έχοντες την ευθύνη χάραξης της εκπαιδευτικής πολιτικής, στις κατά καιρούς κυβερνήσεις και τους καθ΄ ύλην αρμόδιους - αναρμόδιους υπουργούς. Παρά τις μικρές προόδους που έχουν συντελεστεί, τα συντηρητικά και απαρχαιωμένα αναλυτικά προγράμματα και η τραγική αντίληψη του τεράστιου όγκου ύλης ως του μονόδρομου για την «κατάκτηση της γνώσης» ακρωτηριάζουν παιδαγωγικά γενιές μαθητών.
